آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۴/۰۱/۰۶ (چهارشنبه - ۰۶ فروردین ۱۴۰۴)

اگر مرد به گرفتن تصمیم به طلاق از طرف مرد رسیده باشد، اصل امکان طلاق برای او در قانون ایران پذیرفته شده است؛ اما اجرای آن بدون مراجعه به دادگاه، تعیین تکلیف حقوق مالی زن و ثبت رسمی امکان‌پذیر نیست. گرفتن تصمیم به طلاق از طرف مرد به این معنا نیست که شوهر می‌تواند همسر خود را بدون پرداخت حقوق قانونی یا بدون طی تشریفات قضایی از زندگی مشترک خارج کند. برای مثال، مردی را تصور کنید که به دلیل اختلافات طولانی قصد جدایی دارد، اما درباره مهریه، نفقه، حضانت فرزند و نحوه پرداخت مطالبات همسرش توافقی ندارد؛ او باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی دادخواست ثبت کند و تا زمان صدور گواهی یا حکم لازم و تعیین تکلیف حقوق مالی، امکان ثبت طلاق وجود نخواهد داشت.

بله. مطابق مقررات قانون مدنی، مرد می‌تواند با رعایت شرایط قانونی و مراجعه به دادگاه، برای طلاق همسر خود اقدام کند و رضایت زن شرط آغاز این فرایند نیست. با این حال، مخالفت زن نیز به‌تنهایی باعث از بین رفتن حق قانونی مرد برای درخواست طلاق نمی‌شود؛ بلکه دادگاه درباره حقوق مالی زن، وضعیت فرزندان و سایر آثار جدایی تصمیم‌گیری می‌کند.

در گرفتن تصمیم به طلاق از طرف مرد، مهم‌ترین نکته این است که طلاق باید به شکل رسمی و پس از طی مراحل قضایی انجام شود. مرد نمی‌تواند صرفاً با اعلام شفاهی یا ارسال اظهارنامه، رابطه زوجیت را پایان‌یافته تلقی کند. ثبت طلاق نیز منوط به تعیین تکلیف مواردی مانند مهریه، نفقه معوقه، اجرت‌المثل ایام زوجیت، جهیزیه در صورت وجود ادعا و شروط ضمن عقد نکاح است.

فرایند طلاق از طرف مرد معمولاً با ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز می‌شود. دادخواست به دادگاه خانواده صالح ارسال می‌شود و پس از تعیین شعبه، وقت رسیدگی به طرفین ابلاغ خواهد شد. دادگاه در موارد لازم، موضوع را به مشاوره خانواده ارجاع می‌دهد و سپس درباره ادامه رسیدگی و حقوق مالی زن تصمیم می‌گیرد.

• ثبت نام و احراز هویت در سامانه ثنا برای مرد و در صورت امکان برای زن.
• تهیه مدارک هویتی، سند ازدواج و مدارک مربوط به فرزندان.
• ثبت دادخواست صدور گواهی عدم امکان سازش یا درخواست قانونی متناسب با وضعیت پرونده.
• شرکت در جلسات دادگاه و مشاوره خانواده در صورت ارجاع.
• تعیین تکلیف مهریه، نفقه، اجرت‌المثل، نحله و سایر حقوق مالی زن.
• دریافت گواهی یا رأی لازم و مراجعه به دفتر رسمی طلاق در مهلت قانونی درج‌شده در آن.

دادگاه ممکن است برای پرداخت حقوق مالی، مهلت یا ترتیب پرداخت تعیین کند؛ اما این موضوع به وضعیت مالی مرد، مدارک ارائه‌شده و تصمیم دادگاه بستگی دارد. بنابراین ادعای ناتوانی مالی باید با دادخواست اعسار و مدارک قابل بررسی، از جمله فهرست دارایی‌ها، درآمد و وضعیت معیشتی، پیگیری شود و صرف بیان شفاهی کافی نیست.

در پرونده گرفتن تصمیم به طلاق از طرف مرد، حقوق مالی زن باید با دقت بررسی شود. مهم‌ترین این حقوق عبارت‌اند از:

• مهریه: زن از زمان وقوع عقد مالک مهریه است و طلاق از سوی مرد موجب از بین رفتن اصل این حق نمی‌شود. میزان و نحوه مطالبه مهریه به مفاد عقدنامه، پرداخت‌های قبلی و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد.
• نفقه معوقه: اگر زن در دوران زندگی مشترک یا دوره‌های قانونی مربوط، مستحق نفقه بوده و آن را دریافت نکرده باشد، می‌تواند آن را مطالبه کند. میزان نفقه با توجه به شرایط زندگی و نظر کارشناس تعیین می‌شود.
• اجرت‌المثل ایام زوجیت: در صورتی که زن کارهایی را که شرعاً بر عهده او نبوده، به دستور شوهر و بدون قصد رایگان انجام داده باشد، امکان مطالبه اجرت‌المثل وجود دارد و دادگاه با بررسی شرایط، مبلغ را تعیین می‌کند.
• نحله: در شرایطی که اجرت‌المثل قابل تعیین نباشد، ممکن است دادگاه با توجه به مدت زندگی مشترک، نوع کارهای انجام‌شده و توان مالی مرد، مبلغی را به عنوان نحله در نظر بگیرد.
• شرط تنصیف دارایی: اگر این شرط در سند ازدواج وجود داشته و شرایط اجرای آن فراهم باشد، ممکن است بخشی از دارایی‌هایی که مرد در دوران زندگی مشترک به دست آورده، طبق مفاد شرط و تشخیص دادگاه به زن منتقل شود.

پرداخت مهریه، توافق درباره آن یا تعیین تکلیف قانونی سایر حقوق، با توجه به شرایط پرونده ممکن است به‌صورت نقدی، اقساطی یا از طریق توافق انجام شود. توافق بهتر است در صورت‌جلسه رسمی دادگاه یا سند معتبر درج شود تا درباره مفاد آن اختلاف تازه‌ای ایجاد نشود.

طلاق، حق والدین نسبت به فرزندان را به‌طور کامل از بین نمی‌برد. دادگاه هنگام تصمیم‌گیری، مصلحت طفل را معیار اصلی قرار می‌دهد و درباره حضانت، محل نگهداری، هزینه‌های زندگی و زمان ملاقات تصمیم می‌گیرد. حتی اگر حضانت با مادر باشد، پدر معمولاً همچنان مسئول پرداخت نفقه فرزند است و حق ملاقات او نیز باید رعایت شود.

اگر درباره حضانت توافق وجود نداشته باشد، دادگاه با توجه به سن فرزند، صلاحیت اخلاقی و رفتاری والدین، وضعیت زندگی و مصلحت کودک تصمیم می‌گیرد. جلوگیری غیرموجه از ملاقات یا خودداری از تحویل کودک در زمان مقرر می‌تواند موجب طرح درخواست قضایی و اعمال ضمانت‌اجراهای قانونی شود. بهتر است برنامه ملاقات، تعطیلات، محل تحویل کودک و هزینه‌های ضروری در توافق‌نامه به‌صورت روشن نوشته شود.

هزینه گرفتن تصمیم به طلاق از طرف مرد شامل هزینه ثبت دادخواست، هزینه خدمات دفاتر الکترونیک قضایی، هزینه‌های احتمالی کارشناسی و مشاوره و در برخی پرونده‌ها هزینه تنظیم و ثبت توافق‌های مالی است. مبلغ این هزینه‌ها ممکن است بر اساس تعرفه‌های سالانه و نوع اقدام تغییر کند؛ بنابراین رقم قطعی باید هنگام ثبت دادخواست از دفتر خدمات قضایی استعلام شود.

مدارک معمول برای شروع پرونده عبارت‌اند از:

• اصل یا تصویر سند ازدواج و در صورت نبود آن، رونوشت معتبر.
• کارت ملی و شناسنامه مرد.
• نشانی دقیق و مشخصات همسر برای ابلاغ قضایی.
• مدارک مربوط به فرزندان مشترک، در صورت وجود.
• اسناد پرداخت مهریه یا توافق‌های قبلی، در صورت وجود.
• مدارک درآمد، دارایی و هزینه‌های زندگی برای رسیدگی به درخواست تقسیط یا اعسار.

اگر سند ازدواج در دسترس نباشد، می‌توان از دفترخانه محل ثبت ازدواج، رونوشت یا گواهی مربوط را دریافت کرد. ارائه اطلاعات نادرست درباره نشانی همسر می‌تواند موجب تأخیر در ابلاغ و طولانی شدن رسیدگی شود.

گواهی یا رأی صادرشده برای مراجعه به دفتر طلاق، مدت اعتبار مشخصی دارد که در متن همان تصمیم قضایی درج می‌شود. اگر مرد در مهلت مقرر به دفترخانه مراجعه نکند، ممکن است اعتبار گواهی از بین برود و ادامه کار نیازمند اقدام دوباره یا بررسی وضعیت پرونده باشد. بنابراین پس از قطعی شدن تصمیم، نباید مراجعه به دفترخانه را به زمان نامعلوم موکول کرد.

ثبت طلاق در دفتر رسمی، آخرین مرحله محسوب می‌شود و پس از اجرای تشریفات مربوط، واقعه طلاق در شناسنامه‌ها ثبت خواهد شد. در صورتی که زن در دفترخانه حاضر نشود، دفترخانه با توجه به مفاد رأی یا گواهی و رعایت تشریفات قانونی، موضوع را بررسی می‌کند. جزئیات این مرحله به نوع طلاق، مفاد تصمیم دادگاه و وضعیت پرداخت یا تضمین حقوق مالی بستگی دارد.

یکی از اشتباهات رایج، تصور امکان طلاق فوری بدون تعیین تکلیف مهریه و سایر حقوق زن است. اشتباه دیگر، امضای توافق‌نامه‌های کلی و مبهم درباره بخشش مهریه، حضانت یا اموال است؛ چنین متن‌هایی ممکن است بعداً باعث اختلاف و تفسیرهای متفاوت شوند. همچنین پنهان کردن دارایی، اعلام درآمد غیرواقعی یا انتقال صوری اموال می‌تواند روند رسیدگی به اعسار را دشوار کند و اعتبار ادعاهای مرد را کاهش دهد.

مرد باید پیش از ثبت دادخواست، وضعیت مالی خود، تعداد اقساط احتمالی، تعهدات مربوط به فرزندان و مفاد شروط ضمن عقد را بررسی کند. مشورت با وکیل خانواده یا کارشناس حقوقی، به‌ویژه در پرونده‌هایی که ملک، شرکت، حساب بانکی، مهریه سنگین یا فرزند صغیر وجود دارد، می‌تواند از طرح درخواست ناقص و هزینه‌های اضافی جلوگیری کند.

آیا برای طلاق از طرف مرد ارائه دلیل اجباری است؟

در اصل، مرد برای درخواست طلاق مانند زنِ متقاضی طلاق به اثبات عسر و حرج نیاز ندارد؛ اما باید تشریفات قضایی را انجام دهد و حقوق مالی زن و وضعیت فرزندان را تعیین تکلیف کند. دادگاه ممکن است درباره شرایط زندگی مشترک و ادعاهای طرفین تحقیق کند.

اگر مرد توان پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد چه می‌شود؟

او می‌تواند با ارائه مدارک مالی، درخواست اعسار یا تقسیط مطرح کند. پذیرش این درخواست قطعی و خودکار نیست و دادگاه با توجه به درآمد، اموال، بدهی‌ها و شواهد موجود تصمیم می‌گیرد. اقساط تعیین‌شده نیز باید مطابق تصمیم دادگاه پرداخت شود.

آیا زن می‌تواند با طلاق مخالفت کند؟

زن می‌تواند در جلسات دادگاه حاضر شود، مطالبات خود را مطرح کند و نسبت به تصمیم‌های قابل اعتراض، در مهلت قانونی اعتراض کند؛ اما مخالفت او به‌تنهایی مانع همیشگی درخواست طلاق مرد نیست. دفاع مؤثر زن معمولاً بر دریافت حقوق مالی و حفظ منافع فرزندان متمرکز می‌شود.

آیا حضور زن در دفترخانه برای ثبت طلاق ضروری است؟

حضور زن همیشه شرط مطلق اجرای فرایند نیست. اگر رأی یا گواهی صادر شده باشد و تشریفات قانونی مربوط به ابلاغ و حقوق مالی رعایت شود، دفترخانه می‌تواند مطابق مقررات اقدام کند. با این حال، نحوه اجرا به مفاد تصمیم دادگاه و وضعیت پرونده بستگی دارد.

آیا بعد از طلاق، مرد همچنان باید هزینه فرزند را پرداخت کند؟

بله. طلاق رابطه زوجیت را پایان می‌دهد، اما مسئولیت قانونی تأمین هزینه‌های متعارف فرزند از بین نمی‌رود. میزان نفقه فرزند با توجه به نیازهای او و توان مالی پدر تعیین می‌شود و در صورت پرداخت نشدن، امکان پیگیری قانونی وجود دارد.

گرفتن تصمیم به طلاق از طرف مرد از نظر قانونی امکان‌پذیر است، اما این اقدام با یک اعلام ساده یا مراجعه مستقیم به دفترخانه انجام نمی‌شود. ثبت دادخواست، شرکت در مراحل قضایی، تعیین تکلیف مهریه و دیگر حقوق مالی زن، تصمیم‌گیری درباره حضانت و ملاقات فرزندان و رعایت مهلت گواهی یا رأی صادرشده، بخش‌های اصلی این مسیر هستند.

اگر مرد قصد جدایی دارد، بهتر است پیش از هر اقدامی سند ازدواج، شروط ضمن عقد، وضعیت دارایی‌ها، توان پرداخت و شرایط فرزندان را بررسی کند. تنظیم دقیق دادخواست و توافق‌نامه‌ها و پیگیری منظم ابلاغ‌ها، احتمال تأخیر و اختلاف‌های بعدی را کاهش می‌دهد.