خسارت فسخ قرارداد اجاره توسط مستاجر به این موضوع بستگی دارد که مستاجر با داشتن حق قانونی یا قراردادی، اجاره را برهم زده باشد یا بدون مجوز از ادامه قرارداد منصرف شده باشد. در حالت نخست، ممکن است مستاجر بتواند خسارت خود را مطالبه کند؛ اما در حالت دوم، احتمال مطالبه اجارهبها، وجه التزام یا هزینههای واردشده از سوی موجر وجود دارد. بنابراین، بررسی متن قرارداد و علت فسخ برای تعیین مسئولیت مالی ضروری است. در واقع، خسارت فسخ قرارداد اجاره توسط مستاجر همیشه قابل مطالبه نیست و باید مبنای حقوقی روشنی داشته باشد.
قرارداد اجاره اصولاً برای مدت معین منعقد میشود و هیچیک از طرفین نمیتوانند صرفاً به دلیل تغییر تصمیم، آن را یکطرفه فسخ کنند؛ مگر اینکه قانون یا قرارداد چنین حقی را پیشبینی کرده باشد. وجود یکی از شرایط زیر میتواند زمینه فسخ یا خاتمه قانونی اجاره را ایجاد کند:
صرف دشوار شدن پرداخت اجارهبها، پیدا کردن خانه بهتر یا ترک ملک، معمولاً بهتنهایی حق فسخ ایجاد نمیکند.
اگر مستاجر بدون داشتن حق فسخ، ملک را تخلیه کند، ممکن است همچنان تا زمان پایان قرارداد یا زمان اجاره دادن ملک به شخص دیگر، مسئول پرداخت اجارهبها باشد؛ البته میزان مسئولیت به مفاد قرارداد، امکان اجاره مجدد، رفتار موجر و نظر مرجع رسیدگی بستگی دارد. همچنین اگر در قرارداد وجه التزام برای فسخ یا تخلیه زودهنگام تعیین شده باشد، اصل آن قابل مطالبه است؛ اما شرایط مطالبه و احتمال تعدیل یا تفسیر آن به متن قرارداد و اوضاع پرونده وابسته خواهد بود.
در مقابل، اگر فسخ مستاجر مستند و قانونی باشد، موجر نمیتواند صرفاً به دلیل پایان زودتر رابطه اجاره، خسارت مطالبه کند. در چنین وضعی، مستاجر میتواند استرداد ودیعه و در صورت اثبات ورود زیان مستقیم و قابل انتساب، مطالبه خسارت را نیز مطرح کند.
برای اثبات حق فسخ یا مطالبه خسارت، ادعا باید با اسناد و قرائن پشتیبانی شود. مدارک مهم عبارتاند از:
اعلام فسخ باید روشن، مستند و قابل اثبات باشد. پیامهای شفاهی یا ترک ملک بدون اطلاع، معمولاً برای اثبات زمان و مبنای فسخ کافی نیستند.
فرض کنید در قرارداد، برای مستاجر حق فسخ در صورت وجود رطوبت شدید و غیرقابل رفع پیشبینی شده است. مستاجر پس از مشاهده مشکل، موضوع را به موجر اعلام و فرصت متعارف برای رفع آن تعیین میکند؛ اما تعمیر مؤثری انجام نمیشود. اگر کارشناس وجود عیب و تأثیر آن بر استفاده معمول را تأیید کند، ادعای فسخ و مطالبه ودیعه شانس بیشتری خواهد داشت. با این حال، نتیجه نهایی به متن شرط، میزان عیب و مدارک پرونده وابسته است.
نخست باید قرارداد بررسی و از طریق اظهارنامه، فسخ یا درخواست انجام تعهد اعلام شود. سپس ملک با تنظیم صورتجلسه تحویل داده شود و همزمان استرداد ودیعه مطالبه گردد. اگر اختلاف حل نشود، دعوا با توجه به خواسته و نصاب مالی در مرجع صالح قضایی یا مرجع حل اختلاف مربوط مطرح میشود. در صورت مطالبه خسارت، باید رابطه مستقیم میان رفتار طرف مقابل و زیان واردشده اثبات شود.
خسارت فسخ قرارداد اجاره توسط مستاجر تابع وجود حق فسخ، نحوه اعلام آن، مفاد قرارداد و دلایل قابل ارائه است. مستاجر پیش از ترک ملک باید از فسخ یکطرفه بدون مبنا خودداری کند، اسناد را حفظ نماید و تحویل ملک و مطالبه ودیعه را بهصورت مکتوب انجام دهد.