وقتی بیمار پس از درمان دندانپزشکی با مشکلاتی مانند درد شدید و غیرعادی، عفونت، آسیب به دندان یا عصب، باقی ماندن وسیله یا مواد درمانی در محل نامناسب، تشدید بیماری یا هزینه های اضافی ناشی از درمان نادرست مواجه می شود، این پرسش مطرح می شود که آیا امکان پیگیری قانونی وجود دارد و برای شکایت از دندانپزشک در نظام پزشکی باید از کجا شروع کرد؟
ممکن است بیمار بپرسد آیا صرفا ناموفق بودن نتیجه درمان برای شکایت کافی است؟ چه مدارکی لازم است؟ آیا می توان علاوه بر رسیدگی انتظامی، خسارت مالی یا دیه نیز مطالبه کرد؟ پاسخ این است که صرف ایجاد نتیجه نامطلوب، به تنهایی اثبات کننده قصور دندانپزشک نیست و معمولا باید موضوع از نظر تخصصی بررسی شود.
پاسخ وکیل: شکایت از دندانپزشک در نظام پزشکی زمانی قابل پیگیری است که بیمار مدعی وقوع تخلف حرفه ای، بی احتیاطی، بی مبالاتی، عدم رعایت مقررات حرفه ای یا سایر موارد قابل انتساب به دندانپزشک باشد. در این وضعیت، شاکی باید شکایت خود را با مشخصات کامل و مستندات مربوط مطرح کند. پرونده در مسیر انتظامی بررسی می شود و حسب مورد ممکن است موضوع برای بررسی تخصصی و کارشناسی ارجاع شود. اگر رفتار دندانپزشک علاوه بر تخلف انتظامی، واجد جنبه کیفری یا موجب ورود خسارت باشد، مسیر قضایی نیز می تواند مطرح شود.
نکته مهم این است که بیمار بهتر است پیش از هر اقدامی تمام مدارک درمان را جمع آوری کند؛ زیرا سوابق قبل و بعد از درمان، تصاویر رادیولوژی، نسخه ها، فاکتورها و گزارش پزشک یا دندانپزشک دیگری که وضعیت فعلی را بررسی کرده است، می تواند در روشن شدن موضوع نقش مهمی داشته باشد.
برای شروع رسیدگی، شاکی باید بتواند هویت خود، هویت دندانپزشک و موضوع مورد اعتراض را مشخص کند. شکایت باید دارای مشخصات و امضای شاکی باشد و ادعاهای مطرح شده تا حد امکان با مدارک قابل بررسی همراه شوند.
مهم ترین مدارکی که بهتر است آماده شوند عبارتند از:
داشتن مدارک بیشتر به معنای اثبات قطعی تخلف نیست، اما مستندات منظم می تواند بررسی پرونده را دقیق تر کند. مخصوصا در پرونده های دندانپزشکی، مقایسه وضعیت بیمار پیش از درمان با وضعیت پس از آن اهمیت زیادی دارد.
فرآیند رسیدگی انتظامی معمولا با ارائه شکایت به دبیرخانه نظام پزشکی شهرستان مربوط آغاز می شود. طبق مقررات، شکایت باید شامل نام و مشخصات و نشانی کامل شاکی و شخص مورد شکایت باشد و شکایت بدون امضا یا با امضای مستعار مورد رسیدگی قرار نمی گیرد.
پس از ثبت شکایت، پرونده در مسیر رسیدگی انتظامی قرار می گیرد. ممکن است برای بررسی اولیه، مدارک و سوابق درمان مطالبه شود و از شاکی یا دندانپزشک توضیح خواسته شود. در پرونده هایی که نیاز به بررسی تخصصی دارند، موضوع می تواند توسط کارشناسان مربوط بررسی شود.
در مقررات رسیدگی انتظامی، برای بررسی مقدماتی نیز زمان مشخصی پیش بینی شده است و پس از انجام تحقیقات، در صورت وجود دلایل کافی برای تعقیب، پرونده می تواند وارد مرحله بعدی رسیدگی انتظامی شود. در مقابل، اگر تخلف احراز نشود یا دلایل برای ادامه تعقیب کافی نباشد، امکان صدور تصمیم مقتضی درباره ادامه ندادن تعقیب وجود دارد.
هر اشتباه درمانی لزوما به معنای تخلف انتظامی نیست. موضوع باید با توجه به شرایط بیمار، نوع درمان، استانداردهای حرفه ای و اقدامات انجام شده بررسی شود. با این حال، مواردی مانند بی احتیاطی و بی مبالاتی حرفه ای، رعایت نکردن مقررات و موازین حرفه ای، تحمیل هزینه های غیرضروری و برخی رفتارهای مغایر با مقررات حرفه پزشکی می توانند موضوع رسیدگی قرار گیرند.
برای مثال اگر بیمار ادعا کند درمانی بدون ضرورت حرفه ای انجام شده، یا هزینه ای غیرضروری بر او تحمیل شده است، موضوع باید بر اساس مدارک درمان و نظر تخصصی بررسی شود. همچنین اگر نتیجه درمان موجب آسیب جسمی شده باشد، صرف بیان آسیب کافی نیست و باید رابطه میان اقدام انجام شده و آسیب ایجاد شده نیز مورد بررسی قرار گیرد.
در برخی پرونده ها ممکن است مشکل اصلی، نقص در توضیح وضعیت درمان و عوارض احتمالی، عدم رعایت اصول حرفه ای یا اقدام درمانی نامتناسب با شرایط بیمار باشد. تشخیص اینکه کدام یک از این موارد در پرونده وجود دارد، نیازمند بررسی واقعی مستندات است.
رسیدگی انتظامی و مطالبه خسارت دو موضوع کاملا یکسان نیستند. سازمان نظام پزشکی برای رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای صلاحیت انتظامی دارد و ممکن است در صورت اثبات تخلف، مجازات انتظامی تعیین شود. اما اگر بیمار قصد مطالبه خسارت مالی، دیه یا پیگیری جنبه کیفری رفتار را داشته باشد، بسته به شرایط پرونده ممکن است نیاز به مراجعه به مرجع قضایی نیز وجود داشته باشد.
بنابراین بیماری که بر اثر درمان دندانپزشکی دچار آسیب شده است، نباید تصور کند که نتیجه شکایت انتظامی به صورت خودکار تمام خسارت های او را تعیین و وصول می کند. نوع خواسته، میزان آسیب، رابطه سببیت و نظر کارشناسی در مسیر قضایی اهمیت دارد.
همچنین در پرونده هایی که موضوع دارای جنبه کیفری باشد، ممکن است رسیدگی در مرجع قضایی انجام شود و نظر تخصصی نظام پزشکی نیز در فرآیند رسیدگی مورد استفاده قرار گیرد. در نتیجه، انتخاب مسیر مناسب باید بر اساس نوع آسیب و هدف بیمار از پیگیری انجام شود.
اگر پس از درمان، آسیب قابل توجهی ایجاد شده است، اولین اقدام مناسب این است که وضعیت فعلی بیمار به شکل مستند ثبت شود. مراجعه به یک دندانپزشک دیگر یا مرکز درمانی معتبر برای بررسی وضعیت می تواند باعث شود وضعیت موجود و نیازهای درمانی بعدی مشخص شود.
برای نمونه، اگر پس از عصب کشی درد شدید و مداوم ایجاد شده، اگر در جریان درمان آسیب به ساختار دندان یا بافت های اطراف وارد شده، یا اگر درمان ایمپلنت، جراحی یا ترمیم با مشکل مواجه شده است، بهتر است قبل از انجام درمان اصلاحی، تا حد امکان تصاویر و مدارک وضعیت موجود تهیه شود.
در صورتی که آسیب جسمی قابل توجه باشد، بررسی پزشکی قانونی نیز ممکن است در مسیر قضایی اهمیت پیدا کند. در چنین شرایطی، نگهداری تمام فاکتورهای درمان اولیه و درمان های اصلاحی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هزینه های ایجاد شده می توانند در بررسی خسارت مورد توجه قرار گیرند.
متن شکایت از دندانپزشک در نظام پزشکی باید بر اساس واقعیت پرونده نوشته شود و بهتر است از بیان مطالب غیرقابل اثبات یا نسبت دادن عناوین قطعی بدون دلیل خودداری شود. یک نمونه قابل تکمیل می تواند به این شکل باشد:
ریاست محترم سازمان نظام پزشکی شهرستان ...
با سلام و احترام، اینجانب ... فرزند ... به شماره ملی ... از آقای/خانم دکتر ... دندانپزشک، به دلیل اقدامات و نحوه ارائه خدمات درمانی در تاریخ ... در مطب/کلینیک واقع در ... شکایت دارم.
اینجانب برای انجام درمان ... به نامبرده مراجعه کردم. پس از انجام درمان، مشکلاتی از جمله ... برای اینجانب ایجاد شد. با توجه به استمرار مشکل و مراجعه بعدی به دندانپزشک دیگر، مشخص گردید که ... . مدارک پزشکی، تصاویر رادیوگرافی، فاکتورهای پرداخت و سایر مستندات مربوط به پرونده به شکایت پیوست شده است.
با توجه به مراتب فوق، تقاضا دارم موضوع از نظر رعایت موازین و مقررات حرفه ای و در صورت لزوم با ارجاع به کارشناسی تخصصی بررسی شده و تصمیم قانونی مقتضی اتخاذ شود.
نام و نام خانوادگی، شماره ملی، نشانی، شماره تماس، تاریخ و امضا
در مقررات انتظامی، برای اعلام برخی تخلفات به هیأت های بدوی، مهلت یک سال از زمان وقوع تخلف پیش بینی شده است. بنابراین نباید طرح شکایت را بدون دلیل به مدت طولانی به تعویق انداخت. البته مهلت های مربوط به مسیرهای قضایی و انواع مختلف دعاوی می تواند تابع مقررات متفاوتی باشد و باید با توجه به ماهیت دقیق پرونده بررسی شود.
به همین دلیل، اگر بیمار مدت زیادی از درمان آسیب زا گذشته باشد، بهتر است قبل از اقدام، زمان وقوع درمان، زمان آشکار شدن آسیب، مراجعات بعدی و تمام مستندات موجود را دقیق مشخص کند تا درباره مسیر قانونی مناسب تصمیم گیری شود.
رسیدگی انتظامی دارای مراحل مشخصی است و در صورت اعتراض به رأی هیأت بدوی، امکان ارجاع پرونده برای رسیدگی مجدد در مرجع تجدیدنظر پیش بینی شده است. بنابراین شاکی در صورت نارضایتی از تصمیم صادرشده، باید مهلت و تشریفات اعتراض را بررسی و در زمان مقرر اقدام کند.
همچنین قانون سازمان نظام پزشکی برای اعتراض به تصمیمات و آرای انتظامی مسیرهای مشخصی را پیش بینی کرده است. به همین علت، دریافت رأی و توجه دقیق به مفاد آن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نوع تصمیم صادرشده تعیین می کند مرحله بعدی پیگیری چگونه باشد.
آیا درد بعد از درمان به تنهایی برای شکایت کافی است؟ خیر. درد یا ناراحتی پس از برخی درمان های دندانپزشکی ممکن است از عوارض طبیعی یا قابل انتظار باشد. برای اثبات تخلف باید شرایط درمان و علت ایجاد مشکل بررسی شود.
آیا بدون پرونده پزشکی می توان شکایت کرد؟ امکان طرح شکایت وجود دارد، اما نبود مدارک می تواند اثبات ادعا را دشوارتر کند. بهتر است بیمار هر مدرکی را که از روند درمان در اختیار دارد جمع آوری کند.
آیا می توان همزمان خسارت و تخلف انتظامی را پیگیری کرد؟ بسته به شرایط پرونده، ممکن است مسیر انتظامی و قضایی هر دو قابل طرح باشند؛ اما آثار و صلاحیت هر مسیر متفاوت است.
اگر دندانپزشک حاضر به ارائه پرونده درمانی نباشد چه کنیم؟ بهتر است موضوع در شکایت مطرح شود و از مرجع مربوط درخواست شود سوابق و مستندات لازم از محل درمان مطالبه شود.
آیا شکایت از دندانپزشک در نظام پزشکی حتما به محکومیت منتهی می شود؟ خیر. نتیجه پرونده به مدارک، دفاعیات، بررسی کارشناسی و احراز یا عدم احراز تخلف بستگی دارد.
برای شکایت بهتر است ابتدا چه کاری انجام شود؟ جمع آوری سوابق درمان، تصاویر رادیولوژی، فاکتورها و مستندات وضعیت قبل و بعد از درمان، سپس تنظیم دقیق شرح ماجرا و مشخص کردن خواسته، از اقدامات مهم اولیه است.
شکایت از دندانپزشک در نظام پزشکی زمانی اهمیت پیدا می کند که بیمار معتقد باشد در روند ارائه خدمات دندانپزشکی، تخلف حرفه ای یا قصور قابل بررسی رخ داده است. برای موفقیت در پیگیری، صرف نارضایتی از نتیجه درمان کافی نیست و باید موضوع با مدارک پزشکی، سوابق درمان و در صورت لزوم بررسی کارشناسی روشن شود.
شاکی باید مشخصات خود و دندانپزشک، زمان و محل درمان، نوع اقدام انجام شده، مشکل ایجادشده و مدارک مرتبط را ارائه کند. در صورت وجود آسیب جسمی یا خسارت مالی، ممکن است علاوه بر مسیر انتظامی، پیگیری قضایی نیز ضرورت پیدا کند. بنابراین بهترین اقدام این است که بیمار پیش از هرگونه درمان اصلاحی غیرضروری، مدارک وضعیت موجود را حفظ کرده و مسیر مناسب را با توجه به ماهیت دقیق پرونده انتخاب کند.