آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۵/۰۵/۲۹ (پنجشنبه - ۲۹ مرداد ۱۴۰۵)

عدم حضور در جلسه صلح و سازش می‌تواند بسته به مرجعی که پرونده در آن مطرح شده، نوع اختلاف و مرحله رسیدگی، آثار متفاوتی داشته باشد. صرف دعوت شدن به جلسه صلح و سازش به این معنا نیست که شخص حتماً محکوم یا ملزم به پذیرش پیشنهاد طرف مقابل خواهد شد؛ با این حال، بی‌توجهی به جلسه نیز ممکن است روند پرونده را تحت تأثیر قرار دهد.

عدم حضور در جلسه صلح و سازش در شورای حل اختلاف، دادگاه صلح یا جلسه‌ای که پرونده قضایی برای ایجاد سازش به آن ارجاع شده است، شرایط یکسانی ندارد. در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، شورا اصولاً در زمینه صلح و سازش فعالیت می‌کند و در صورت حصول توافق، مفاد توافق طرفین در گزارش اصلاحی منعکس می‌شود.

بنابراین، برای بررسی نتیجه عدم حضور در جلسه صلح و سازش باید مشخص شود که دعوت از چه مرجعی صادر شده، پرونده مستقیماً در شورا مطرح شده یا از مرجع قضایی ارجاع شده است و شخص دعوت‌شده چه سمتی در پرونده دارد. در ادامه، مهم‌ترین آثار و نکات مربوط به این موضوع بررسی می‌شود.

عدم حضور یکی از طرفین در جلسه صلح و سازش لزوماً به معنای پایان اختلاف یا پذیرش ادعای طرف مقابل نیست. هدف اصلی چنین جلسه‌ای، فراهم کردن زمینه گفت‌وگو و دستیابی به توافق است و در صورتی که یکی از طرفین حاضر نشود، امکان سازش ممکن است عملاً دشوار شود. با این حال، آثار حقوقی غیبت به نوع جلسه و مرجع رسیدگی بستگی دارد.

بر اساس قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، شورا در موارد مقرر برای صلح و سازش اقدام می‌کند و پس از دعوت طرف مقابل، جلسه تشکیل می‌شود. اگر سازش حاصل شود، گزارش اصلاحی صادر می‌شود و اگر سازش حاصل نشود، پرونده مطابق مقررات قانونی ادامه پیدا می‌کند.

عدم حضور در جلسه شورای حل اختلاف به خودی خود به معنای محکومیت شخص نیست. شورا در چارچوب قانون جدید شوراهای حل اختلاف، اصولاً مرجع صلح و سازش است و در موارد مقرر، تلاش می‌کند اختلاف میان طرفین از طریق توافق حل شود. بنابراین، صرف غیبت یک طرف را نباید با صدور حکم علیه او یکسان دانست.

با این حال، اگر موضوع از سوی یک مرجع قضایی برای صلح و سازش به شورا ارجاع شده باشد، عدم حضور ممکن است باعث شود تلاش برای سازش بدون نتیجه بماند و نتیجه اقدامات شورا به مرجع قضایی اعلام شود. در چنین شرایطی، پرونده ممکن است مسیر رسیدگی قضایی خود را ادامه دهد. قانون تصریح کرده است که در صورت عدم حصول سازش، گزارش اقدامات و نتیجه حسب مورد به مرجع قضایی ارسال می‌شود.

اگر جلسه مربوط به شورای حل اختلاف و با هدف صلح و سازش باشد، عدم حضور یکی از طرفین معمولاً مانع از آن نیست که شورا اقدامات قانونی خود را انجام دهد. مطابق ماده ۲۱ قانون شوراهای حل اختلاف، چنانچه شورا با برگزاری حداقل دو جلسه ظرف سه ماه نتواند میان طرفین صلح و سازش ایجاد کند، پرونده در شورا بایگانی می‌شود و در صورت درخواست خواهان یا مدعی خصوصی، به مرجع قضایی صالح ارسال خواهد شد. اگر پرونده از ابتدا از مرجع قضایی ارجاع شده باشد، گزارش اقدامات و نتیجه به همان مرجع ارسال می‌شود.

بنابراین، نتیجه غیبت به این موضوع بستگی دارد که پرونده در چه مرحله‌ای قرار داشته باشد. در یک پرونده ممکن است عدم حضور صرفاً موجب بی‌نتیجه ماندن جلسه سازش شود، اما در پرونده‌ای دیگر ممکن است باعث شود فرصت توافق از بین برود و اختلاف وارد مرحله رسیدگی قضایی شود.

اصل جلسه صلح و سازش با هدف ایجاد توافق میان طرفین تشکیل می‌شود و سازش نیز بر مبنای رضایت طرفین شکل می‌گیرد. قانون شوراهای حل اختلاف امکان حضور شخصی طرفین یا استفاده از وکیل را پیش‌بینی کرده است و در موارد صلح و سازش، استفاده از وکیل مدنی نیز در شورا مجاز دانسته شده است.

بنابراین، باید میان الزام به حضور شخصی و آثار عدم حضور تفاوت قائل شد. در برخی پرونده‌ها ممکن است حضور شخص برای ارائه توضیح یا انجام اقدام مشخصی اهمیت داشته باشد و در برخی موارد نیز امکان حضور از طریق نماینده یا وکیل وجود داشته باشد. تشخیص این موضوع به مفاد ابلاغیه و شرایط پرونده بستگی دارد.

شورای حل اختلاف بر اساس قانون مصوب ۱۴۰۲، در اصل نهادی برای صلح و سازش است و رسیدگی قضایی به دعاوی و جرائم در حدود مقرر قانونی در دادگاه صلح انجام می‌شود. به همین دلیل، عدم حضور در جلسه سازش شورا را نباید بدون بررسی شرایط پرونده با عدم حضور در جلسه رسیدگی دادگاه یکسان دانست.

در رسیدگی قضایی، مقررات مربوط به عدم حضور اصحاب دعوا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برای نمونه، ماده ۹۵ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر کرده است که عدم حضور هر یک از اصحاب دعوا یا وکیل آنان در جلسه دادرسی مانع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نیست و در شرایط خاص، اگر دادگاه بدون دریافت توضیح نتواند درباره ماهیت دعوا تصمیم بگیرد، آثار مشخصی برای دادخواست پیش‌بینی شده است.

اگر خواهان یا شخصی که درخواست صلح و سازش را مطرح کرده است در جلسه حاضر نشود، باید بررسی شود که جلسه صرفاً برای مذاکره و سازش تشکیل شده یا پرونده از مرجع قضایی به شورا ارجاع شده است. غیبت خواهان ممکن است موجب شود امکان مذاکره مستقیم میان طرفین فراهم نشود، اما به تنهایی به معنای از بین رفتن قطعی حق او نیست.

در مواردی که پرونده از مرجع قضایی به شورا ارجاع شده باشد، عدم حصول سازش می‌تواند موجب ارسال گزارش اقدامات به مرجع قضایی شود. در نتیجه، خواهان باید علاوه بر موضوع سازش، وضعیت پرونده اصلی و مهلت‌های قانونی مربوط به آن را نیز مورد توجه قرار دهد.

عدم حضور خوانده یا طرف مقابل نیز لزوماً به معنای پذیرش ادعاهای خواهان نیست. جلسه صلح و سازش با هدف دستیابی به توافق برگزار می‌شود و نبودن یکی از طرفین ممکن است امکان توافق را کاهش دهد، اما آثار نهایی آن باید با توجه به نوع پرونده و مرجع رسیدگی بررسی شود.

در قانون شوراهای حل اختلاف، شورا پس از دعوت خوانده یا مشتکی‌عنه نسبت به تشکیل جلسه اقدام می‌کند و در صورت حصول سازش، گزارش اصلاحی صادر می‌شود. بنابراین، اگر طرف مقابل حاضر نشود و سازشی شکل نگیرد، پرونده ممکن است پس از طی فرایند قانونی به مرجع قضایی صالح بازگردد یا در صورت وجود شرایط قانونی، بایگانی شود.

در صورتی که شخص به دلیل موجه امکان حضور در جلسه را نداشته باشد، بهتر است موضوع را در اولین فرصت به مرجع مربوط اطلاع دهد و در صورت وجود، مدارک مربوط به علت عدم حضور را ارائه کند. نوع اقدام مناسب به دلیل غیبت، زمان جلسه، مرجع صادرکننده دعوت‌نامه و وضعیت پرونده بستگی دارد.

برای مثال، بیماری، حوادث غیرقابل پیش‌بینی یا وجود مانع جدی ممکن است در ارزیابی وضعیت شخص مؤثر باشد، اما موجه بودن عذر باید با توجه به مقررات قابل اعمال و تشخیص مرجع مربوط بررسی شود. صرف ادعای وجود عذر بدون ارائه توضیح یا مستندات لازم، لزوماً آثار حقوقی مورد انتظار را ایجاد نمی‌کند.

اگر شخص به دلیل مسافرت، بیماری، اشتغال، فاصله محل اقامت یا سایر موانع نمی‌تواند در جلسه حاضر شود، ابتدا باید مشخص شود که حضور شخصی او ضروری است یا امکان استفاده از وکیل یا نماینده وجود دارد. قانون شوراهای حل اختلاف تصریح کرده است که طرفین می‌توانند شخصاً در شورا حضور پیدا کنند یا از وکیل دادگستری استفاده کنند و در موارد صلح و سازش، استفاده از وکیل مدنی نیز امکان‌پذیر است.

با این حال، اگر در ابلاغیه حضور شخص به طور مشخص لازم اعلام شده باشد، نباید بدون بررسی این موضوع صرفاً به حضور نماینده اکتفا کرد. مفاد ابلاغیه و حدود اختیار وکیل یا نماینده نیز باید با موضوع اختلاف و نوع توافق احتمالی هماهنگ باشد.

گزارش اصلاحی زمانی صادر می‌شود که میان طرفین سازش حاصل شده باشد. بنابراین، صرف عدم حضور یکی از طرفین به معنای صدور گزارش اصلاحی علیه شخص غایب نیست. گزارش اصلاحی باید مفاد توافق را به صورت صریح و مشخص بیان کند و در صورت وجود تعهد، حق یا تکلیف، نحوه و زمان اجرای آن نیز در گزارش درج شود.

اگر یکی از طرفین در جلسه حاضر نشود و توافقی میان طرفین شکل نگیرد، معمولاً زمینه صدور گزارش اصلاحی بر مبنای سازش فراهم نمی‌شود. البته اگر نماینده دارای اختیار قانونی از طرف شخص حاضر باشد و توافق معتبر شکل بگیرد، وضعیت می‌تواند متفاوت باشد و باید حدود اختیار نماینده بررسی شود.

در صورتی که شورا نتواند میان طرفین سازش ایجاد کند، پرونده الزاماً در شورا باقی نمی‌ماند. طبق ماده ۲۱ قانون شوراهای حل اختلاف، اگر حداقل دو جلسه ظرف سه ماه برای ایجاد سازش برگزار شود و نتیجه‌ای حاصل نشود، پرونده در شورا بایگانی خواهد شد و در صورت درخواست خواهان یا مدعی خصوصی، به مرجع قضایی صالح ارسال می‌شود. در پرونده‌هایی که از مرجع قضایی به شورا ارجاع شده‌اند، گزارش اقدامات و نتیجه به همان مرجع ارسال می‌شود.

به همین دلیل، عدم حضور در جلسه نباید به عنوان راهی برای متوقف کردن دائمی پرونده تلقی شود. اگر اختلاف قابل سازش نباشد یا یکی از طرفین در مذاکرات شرکت نکند، ممکن است رسیدگی قضایی ادامه پیدا کند و طرفین باید ابلاغیه‌ها و مهلت‌های قانونی بعدی را نیز پیگیری کنند.

پس از دریافت ابلاغیه، نخست باید مرجع صادرکننده، شماره پرونده، تاریخ و ساعت جلسه و علت دعوت بررسی شود. تفاوت زیادی میان دعوت برای صلح و سازش در شورا، ارجاع پرونده قضایی به شورا و احضار به جلسه رسیدگی قضایی وجود دارد و نمی‌توان برای همه آن‌ها یک نتیجه واحد در نظر گرفت.

همچنین باید مشخص شود که شخص با چه سمتی در پرونده حضور دارد و آیا حضور شخصی او لازم اعلام شده است یا امکان استفاده از وکیل یا نماینده وجود دارد. اگر شخص قصد سازش دارد، بهتر است پیش از جلسه حدود خواسته‌ها، تعهدات قابل پذیرش و مدارک مرتبط با اختلاف را مشخص کند تا مذاکره بدون آمادگی انجام نشود.

آیا عدم حضور در جلسه صلح و سازش به معنای محکومیت است؟

خیر. عدم حضور در جلسه صلح و سازش به خودی خود به معنای محکومیت نیست، اما بسته به مرجع رسیدگی و وضعیت پرونده ممکن است باعث عدم حصول سازش و ادامه رسیدگی در مرجع قضایی شود.

اگر در شورای حل اختلاف حاضر نشوم، پرونده مختومه می‌شود؟

لزوماً چنین نیست. مطابق قانون شوراهای حل اختلاف، در صورت عدم حصول سازش، پرونده ممکن است پس از طی فرایند مقرر بایگانی شود یا اگر از مرجع قضایی ارجاع شده باشد، نتیجه اقدامات به مرجع قضایی اعلام شود.

آیا می‌توان به جای حضور شخصی در جلسه صلح و سازش وکیل فرستاد؟

در شورا، قانون امکان حضور شخصی طرفین یا استفاده از وکیل دادگستری را پیش‌بینی کرده است و در موارد صلح و سازش استفاده از وکیل مدنی نیز مجاز است. با این حال، اگر حضور شخصی در ابلاغیه ضروری اعلام شده باشد، باید شرایط پرونده و حدود اختیار نماینده بررسی شود.

اگر طرف مقابل در جلسه صلح و سازش حاضر نشود چه می‌شود؟

غیبت طرف مقابل معمولاً به معنای پذیرش ادعا یا محکومیت او نیست. در صورت عدم حصول سازش، پرونده مطابق وضعیت خود ممکن است در شورا بایگانی شود یا به مرجع قضایی صالح بازگردد و رسیدگی ادامه پیدا کند.

آیا می‌توان برای عدم حضور در جلسه صلح و سازش عذر موجه ارائه کرد؟

در صورت وجود مانع جدی برای حضور، بهتر است موضوع در سریع‌ترین زمان به مرجع مربوط اعلام و مستندات آن ارائه شود. پذیرش عذر و آثار آن به مقررات قابل اعمال و شرایط پرونده بستگی دارد.

آیا جلسه صلح و سازش با جلسه دادگاه تفاوت دارد؟

بله. جلسه صلح و سازش با هدف دستیابی به توافق میان طرفین برگزار می‌شود، در حالی که جلسه رسیدگی قضایی ممکن است برای بررسی ادعاها، دفاعیات و دلایل طرفین و اتخاذ تصمیم قضایی تشکیل شود. آثار عدم حضور نیز در این دو وضعیت یکسان نیست.

اگر در جلسه صلح و سازش توافق کنیم، نتیجه چگونه ثبت می‌شود؟

در صورت حصول سازش، مفاد توافق در گزارش اصلاحی درج می‌شود و در صورتی که توافق شامل حق، تکلیف یا تعهد باشد، باید موارد مربوط به حقوق و تعهدات طرفین و نحوه و زمان اجرای آن به صورت صریح مشخص شود.

عدم حضور در جلسه صلح و سازش به تنهایی به معنای محکومیت یا پذیرش ادعای طرف مقابل نیست، اما ممکن است فرصت دستیابی به توافق را از بین ببرد و در پرونده‌های ارجاع‌شده از مرجع قضایی، موجب ادامه روند رسیدگی پس از اعلام نتیجه اقدامات سازشی شود. مطابق قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، شورا عمدتاً در زمینه صلح و سازش فعالیت می‌کند و در صورت عدم حصول سازش، پرونده طبق شرایط قانونی بایگانی یا نتیجه اقدامات آن به مرجع قضایی اعلام می‌شود.

بنابراین، پس از دریافت ابلاغیه جلسه صلح و سازش باید مرجع صادرکننده، موضوع پرونده، سمت شخص، ضرورت حضور شخصی و آثار احتمالی غیبت بررسی شود. اگر امکان حضور وجود ندارد، بسته به شرایط پرونده ممکن است استفاده از وکیل یا نماینده قانونی یا اعلام عذر موجه ضرورت پیدا کند. مهم‌ترین نکته این است که عدم حضور در جلسه سازش نباید با بی‌توجهی به کل پرونده و ابلاغیه‌های بعدی اشتباه گرفته شود.