آیا امضای یک صورتجلسه یا استشهادیه خلاف واقع میتواند موجب مسئولیت کیفری شود؟ پاسخ این است که عنوان مجرمانه تایید صورتجلسه و استشهادیه دروغین به نوع سند، نحوه تنظیم، آگاهی امضاکننده و استفادهای که از آن شده بستگی دارد و صرف امضا در همه موارد، بهتنهایی جرم مستقلی ایجاد نمیکند.
برای تشخیص مسئولیت کیفری باید میان دروغگویی، شهادت کذب، جعل و استفاده از سند مجعول تفاوت گذاشت. اگر شخصی در مرجع رسمی درباره موضوعی که از آن اطلاع دارد، عمداً برخلاف واقع شهادت دهد، ممکن است رفتار او تحت عنوان شهادت دروغ بررسی شود. اما استشهادیه عادی که اشخاص آن را خارج از دادگاه امضا کردهاند، لزوماً شهادت به معنای فنی و کیفری نیست؛ با این حال، در صورت وجود شرایط قانونی میتواند موجب مسئولیتهای دیگری شود.
همچنین اگر در صورتجلسه، متن، تاریخ، امضا یا مندرجاتی جعل یا دستکاری شده باشد، موضوع میتواند از جهت جعل و استفاده از سند مجعول بررسی شود. در این حالت، آگاهی از جعلی بودن سند و قصد استفاده از آن اهمیت اساسی دارد. بنابراین، عنوان مجرمانه تایید صورتجلسه و استشهادیه دروغین بدون بررسی محتوای سند و نقش هر امضاکننده قابل تعیین قطعی نیست.
اگر شخصی بدون اطلاع از دروغ بودن مفاد، سندی را امضا کرده باشد، اثبات سوءنیت او دشوارتر است. همچنین شهادت دادن بر پایه شنیدهها، بدون ادعای اطلاع مستقیم، با شهادت عمدی دروغ تفاوت دارد؛ هرچند ممکن است از نظر اعتبار دلیل، ارزش محدودی داشته باشد.
شاکی باید تا حد امکان اصل یا تصویر برابر اصل سند، مشخصات امضاکنندگان، زمان و محل تنظیم، نحوه ارائه آن به دادگاه یا اداره و دلایل دروغ بودن مطالب را ضمیمه کند. مدارکی مانند قراردادها، پیامها، گزارش کارشناسی، سوابق ثبتی، شهادت اشخاص مطلع و اسناد پزشکی یا مالی میتوانند در اثبات تعارض مفاد سند مؤثر باشند.
صرف اختلاف میان اظهارات اشخاص برای محکومیت کافی نیست. مرجع رسیدگی باید علم و عمد، قابلیت انتساب امضا یا اظهارات و ارتباط سند با ضرر یا نتیجه مورد ادعا را بررسی کند. در صورت ادعای جعل، درخواست کارشناسی خط، امضا یا بررسی اصالت سند نیز ممکن است ضرورت پیدا کند.
فرض کنید «الف» برای اثبات تصرف در ملکی، استشهادیهای تهیه کند و از «ب» بخواهد بنویسد که سالها حضور او را در ملک دیده است؛ در حالی که «ب» میداند الف هرگز در آنجا سکونت نداشته است. اگر ب این مطلب را آگاهانه امضا کند و سپس در مرجع رسمی بر همان ادعا اصرار ورزد، عنوان مجرمانه تایید صورتجلسه و استشهادیه دروغین ممکن است با توجه به نحوه ارائه، در قالب شهادت کذب، اظهار خلاف واقع یا عناوین مرتبط با سند بررسی شود؛ تشخیص نهایی با مرجع قضایی و بر پایه ادله پرونده است.
در عنوان مجرمانه تایید صورتجلسه و استشهادیه دروغین، امضای ساده با شهادت دروغ یا جعل یکسان نیست. برای اقدام مؤثر، باید اصل سند حفظ شود، نقش هر فرد جداگانه بررسی گردد و شکایت بر مبنای رفتار مشخص، علم و عمد و آثار ایجادشده تنظیم شود. پیش از امضا نیز باید فقط مطالبی تأیید شود که شخص از صحت آن اطمینان و دلیل قابل اتکا دارد.