آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۵/۰۶/۲۹ (یکشنبه - ۲۹ شهریور ۱۴۰۵)

اگر زن و شوهر درباره اصل جدایی و موضوعاتی مانند مهریه، نفقه، حضانت و ملاقات فرزند توافق کرده باشند، مسیر قانونی آنان دریافت گواهی عدم امکان سازش برای طلاق توافقی از دادگاه خانواده و سپس مراجعه به دفتر رسمی طلاق است. گواهی عدم امکان سازش برای طلاق توافقی به‌تنهایی به معنای ثبت شدن طلاق نیست؛ بلکه مجوزی محدود برای مراجعه به دفترخانه و اجرای تشریفات نهایی طلاق محسوب می‌شود.

برای مثال، فرض کنید زوجین درباره بخشش یا پرداخت مهریه، حضانت فرزند هفت‌ساله و زمان ملاقات به توافق رسیده‌اند. آنان باید توافق‌ها را به شکل روشن و قابل اجرا ثبت کنند، در فرایند مشاوره و رسیدگی دادگاه شرکت کنند، گواهی لازم را بگیرند و در مهلت قانونی به دفترخانه مراجعه کنند. اگر در این فاصله یکی از طرفین از حضور خودداری کند، اجرای طلاق ممکن است با مشکل جدی مواجه شود.

گواهی عدم امکان سازش سندی است که دادگاه خانواده پس از بررسی وضعیت زوجین و احراز توافق آنان درباره آثار مالی و غیرمالی طلاق صادر می‌کند. این گواهی نشان می‌دهد که ادامه زندگی مشترک از نظر طرفین ممکن نیست و آنان درباره جدایی و حقوق مرتبط با آن به توافق رسیده‌اند.

این سند با حکم طلاق تفاوت دارد. در طلاق توافقی، دادگاه معمولاً پس از طی مراحل قانونی، احراز هویت، بررسی توافق‌ها و انجام مشاوره، گواهی صادر می‌کند؛ اما در طلاق‌هایی مانند طلاق به درخواست زن یا طلاق به درخواست مرد، ممکن است دادگاه حکم الزام به طلاق یا گواهی متناسب با مبنای دعوا صادر کند.

گواهی صادرشده باید به دفتر رسمی طلاق ارائه شود تا پس از حضور طرفین یا وکلای آنان، اجرای صیغه طلاق، ثبت رسمی و صدور سند طلاق انجام شود. بنابراین، دریافت گواهی پایان کار نیست و مراجعه در مهلت مقرر اهمیت اساسی دارد.

برای دریافت گواهی عدم امکان سازش برای طلاق توافقی، معمولاً مراحل زیر طی می‌شود؛ جزئیات اجرایی ممکن است با توجه به شهر، شعبه دادگاه و رویه اداری تغییر کند:

• ثبت درخواست یا دادخواست طلاق توافقی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی؛
• ارجاع زوجین به مرکز مشاوره خانواده یا طی مراحل مشاوره مقرر؛
• حضور زن و شوهر در جلسات مشاوره و اعلام تصمیم نهایی آنان؛
• تنظیم توافق‌نامه درباره مهریه، نفقه، اجرت‌المثل، جهیزیه، حضانت و ملاقات فرزندان؛
• ارسال گزارش مشاوره یا نتیجه آن به مرجع قضایی؛
• حضور در جلسه دادگاه خانواده و توضیح درباره توافق‌ها؛
• صدور گواهی و ابلاغ آن به طرفین؛
• مراجعه به دفترخانه طلاق و اجرای صیغه و ثبت رسمی طلاق.

توافق‌نامه باید دقیق باشد. عبارت‌هایی مانند «مهریه طبق توافق پرداخت می‌شود» ممکن است در آینده اختلاف ایجاد کند. بهتر است مقدار دقیق مهریه مورد بذل، نحوه پرداخت، شماره چک یا اقساط، وضعیت نفقه معوق، تکلیف جهیزیه، نام شخصی که حضانت را بر عهده می‌گیرد و زمان و مکان ملاقات فرزند مشخص شود.

بسیاری از متقاضیان تصور می‌کنند با صدور گواهی عدم امکان سازش برای طلاق توافقی رابطه زوجیت پایان یافته است؛ در حالی که تا زمانی که صیغه طلاق در دفترخانه جاری و در دفتر رسمی ثبت نشود، طلاق به صورت قانونی واقع نشده است.

گواهی عدم امکان سازش مهلت محدودی دارد. بر اساس مقررات مربوط، اعتبار آن سه ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی یا گواهی به طرفین است. اگر در این مهلت به دفترخانه مراجعه نشود یا مدارک لازم فراهم نشود، گواهی اعتبار خود را از دست می‌دهد و معمولاً باید فرایند قانونی دوباره طی شود.

در طلاق توافقی، همکاری هر دو طرف اهمیت زیادی دارد. اگر یکی از زوجین از حضور در دفترخانه خودداری کند، دفترخانه نمی‌تواند بدون وجود شرایط قانونی و مدارک لازم، طلاق را ثبت کند. در برخی پرونده‌ها، دادن وکالت در طلاق یا پیش‌بینی اختیارهای لازم در وکالت‌نامه می‌تواند از این مشکل جلوگیری کند؛ اما اعتبار و حدود چنین وکالتی باید دقیق بررسی شود.

مدارک مورد نیاز ممکن است بر اساس وضعیت پرونده متفاوت باشد، اما معمولاً این موارد درخواست می‌شود:

• اصل و تصویر کارت ملی و شناسنامه زن و شوهر؛
• اصل سند ازدواج یا رونوشت رسمی آن؛
• توافق‌نامه مکتوب زوجین درباره آثار طلاق؛
• گواهی یا گزارش مرکز مشاوره خانواده؛
• مدارک مربوط به فرزندان، در صورت وجود فرزند مشترک؛
• گواهی پزشکی قانونی یا گواهی مربوط به وضعیت بارداری، در مواردی که لازم باشد؛
• وکالت‌نامه رسمی وکیل، در صورت انجام کار از طریق وکیل دادگستری؛
• مدارک مربوط به پرداخت هزینه‌های دادرسی و خدمات قانونی.

اگر سند ازدواج در دسترس نباشد، می‌توان از دفترخانه تنظیم‌کننده سند، رونوشت رسمی دریافت کرد. همچنین در صورت مفقودی شناسنامه یا کارت ملی، باید پیش از مراجعه، وضعیت مدارک جایگزین مشخص شود. ناقص بودن مدارک ممکن است موجب تجدید وقت یا توقف روند رسیدگی شود.

طلاق توافقی بدون تعیین تکلیف حقوق مالی زن قابل مدیریت نیست. زن می‌تواند تمام مهریه را ببخشد، بخشی از آن را در برابر طلاق بذل کند، دریافت آن را به صورت اقساط بپذیرد یا برای وصول آن ضمانت مشخص بگیرد. هر تصمیم باید در توافق‌نامه و صورت‌جلسه دادگاه به‌طور روشن درج شود.

درباره نفقه گذشته، اجرت‌المثل ایام زوجیت، نحله و جهیزیه نیز باید تصمیم صریح گرفته شود. برای نمونه، اگر زن درباره نفقه معوق ادعایی ندارد، بهتر است همین موضوع با عبارت روشن قید شود. اگر قرار است جهیزیه در روز خاصی تحویل شود، فهرست اقلام، زمان تحویل و نحوه حل اختلاف درباره کسری یا خسارت نیز بهتر است مشخص باشد.

بخشش مهریه ممکن است در قالب ابراء، بذل در طلاق خلع یا توافق مالی انجام شود و آثار هرکدام یکسان نیست. به همین دلیل، تنظیم عبارت‌های حقوقی بدون توجه به نوع طلاق می‌تواند در آینده درباره امکان رجوع، مطالبه یا بازگشت به بذل اختلاف ایجاد کند.

والدین باید درباره محل زندگی فرزند، مسئول حضانت، هزینه‌های نگهداری، زمان ملاقات، تعطیلات، سفر و تصمیم‌های مهم آموزشی و درمانی توافق کنند. توافق والدین نباید برخلاف مصلحت طفل باشد و دادگاه می‌تواند در موارد لازم موضوع را از این جهت بررسی کند.

حضانت با ولایت قهری تفاوت دارد. واگذاری حضانت به یکی از والدین به معنای از بین رفتن حقوق قانونی والد دیگر نسبت به فرزند نیست. همچنین پرداخت هزینه‌های متعارف زندگی فرزند، موضوعی مستقل از حق ملاقات است و نباید با جلوگیری از ملاقات یا مشروط کردن آن به پرداخت پول جایگزین شود.

بهتر است برنامه ملاقات کاملاً عملی باشد؛ برای مثال، به جای عبارت کلی «ملاقات طبق توافق طرفین»، روز هفته، ساعت تحویل و بازگرداندن کودک، محل ملاقات و تکلیف ایام نوروز و تعطیلات تابستانی مشخص شود.

مرجع اصلی رسیدگی به طلاق توافقی، دادگاه خانواده صالح است. ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود و تعیین صلاحیت محلی ممکن است بر اساس محل اقامت یکی از زوجین و مقررات مربوط صورت گیرد. برای جلوگیری از ارجاع اشتباه، هنگام ثبت درخواست باید نشانی واقعی و مدارک هویتی با دقت ارائه شود.

هزینه‌ها می‌تواند شامل هزینه ثبت دادخواست، خدمات دفاتر، مشاوره خانواده، آزمایش‌ها یا گواهی‌های پزشکی و در صورت استفاده از وکیل، حق‌الوکاله باشد. میزان این هزینه‌ها ثابت نیست و بر اساس تعرفه‌های جاری و شرایط پرونده تعیین می‌شود. پیش از پرداخت، بهتر است ریز هزینه و مرحله‌ای که هزینه به آن مربوط است دریافت شود.

• توافق شفاهی درباره مهریه یا حضانت بدون درج آن در صورت‌جلسه؛
• بی‌توجهی به مهلت سه‌ماهه گواهی؛
• تصور پایان یافتن زوجیت بلافاصله پس از صدور گواهی؛
• امضای توافق‌نامه‌ای که درباره بخشش مهریه یا اسقاط حقوق، عبارت‌های مبهم دارد؛
• مشخص نکردن مسئول پرداخت هزینه‌های فرزند؛
• اعتماد به وکالت‌نامه‌ای که اختیار مراجعه، امضا یا اجرای طلاق را به‌طور کامل پیش‌بینی نکرده است؛
• خودداری از بررسی وضعیت بارداری و مدارک لازم پیش از مراجعه به دفترخانه.

برای کاهش ریسک، متن توافق‌نامه باید قبل از امضا با وضعیت واقعی زوجین تطبیق داده شود. همچنین اگر یکی از طرفین در خارج از کشور است، بیمار است یا امکان حضور ندارد، باید پیش از شروع پرونده درباره شیوه قانونی حضور، اعطای وکالت و اعتبار اسناد اقدام شود.

آیا حضور هر دو نفر در تمام مراحل الزامی است؟

اصل بر حضور زوجین در مراحل مشاوره و رسیدگی است؛ با این حال، در صورت داشتن وکیل یا وجود عذر موجه، نحوه حضور می‌تواند متفاوت باشد. حدود اختیار وکیل باید در وکالت‌نامه به‌روشنی نوشته شده باشد و دفترخانه نیز مدارک و اختیارات ارائه‌شده را بررسی می‌کند.

اگر یکی از زوجین بعد از صدور گواهی منصرف شود چه اتفاقی می‌افتد؟

در طلاق توافقی، مبنای صدور گواهی، توافق زوجین است. اگر یکی از طرفین پیش از ثبت رسمی طلاق از همکاری خودداری کند، طرف دیگر در همه موارد نمی‌تواند به تنهایی طلاق را ثبت کند؛ مگر اینکه اختیار قانونی لازم، مانند وکالت معتبر در طلاق، وجود داشته باشد.

آیا برای طلاق توافقی آزمایش بارداری لازم است؟

دفترخانه و مرجع قضایی معمولاً وضعیت بارداری را برای ثبت طلاق بررسی می‌کنند. نوع گواهی مورد نیاز به شرایط پرونده و مقررات جاری بستگی دارد. در برخی وضعیت‌ها، اقرار یا توافق طرفین ممکن است در نحوه ارائه مدارک اثر داشته باشد، اما پیش از مراجعه به دفترخانه باید مدارک دقیق از مرجع مربوط پرسیده شود.

آیا می‌توان بعد از صدور گواهی، توافق‌ها را تغییر داد؟

تغییر توافق‌ها پیش از ثبت طلاق ممکن است نیازمند حضور دوباره طرفین، اصلاح صورت‌جلسه یا اعلام موضوع به دادگاه باشد. توافق جدید، به‌ویژه درباره مهریه، حضانت یا نفقه، باید مکتوب و قابل استناد باشد و نباید صرفاً به پیام یا توافق شفاهی محدود شود.

اگر مهلت گواهی تمام شود، آیا امکان تمدید آن وجود دارد؟

با پایان مهلت قانونی، گواهی معمولاً قابلیت استفاده برای ثبت طلاق را از دست می‌دهد و تمدید خودکار آن پیش‌بینی نشده است. در این وضعیت باید با توجه به پرونده، از دادگاه یا دفترخانه درباره اقدام بعدی پرس‌وجو کرد و ممکن است شروع دوباره فرایند لازم شود.

گواهی عدم امکان سازش برای طلاق توافقی نتیجه توافق زن و شوهر و رسیدگی دادگاه خانواده است، اما به‌تنهایی سند طلاق محسوب نمی‌شود. زوجین باید پیش از ثبت درخواست، درباره همه حقوق مالی، حضانت، ملاقات و هزینه‌های فرزند تصمیم روشن بگیرند، مدارک لازم را آماده کنند و پس از صدور گواهی، در مهلت قانونی به دفترخانه مراجعه کنند. توجه به اعتبار سه‌ماهه، تنظیم دقیق توافق‌نامه و بررسی حدود وکالت، سه اقدام مهم برای جلوگیری از اطاله کار و اختلاف‌های بعدی است.