آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۵/۰۶/۲۹ (یکشنبه - ۲۹ شهریور ۱۴۰۵)

اگر می‌پرسید آیا باید نیم عشر کل مهریه را بپردازم، پاسخ کوتاه این است که معمولا خیر؛ این مبلغ به میزان مهریه‌ای که واقعا در فرایند اجرا مطالبه و وصول می‌شود و همچنین زمان پرداخت بستگی دارد، نه صرفا عددی که در عقدنامه نوشته شده است. برای تشخیص اینکه آیا باید نیم عشر کل مهریه را بپردازم، باید مشخص شود مطالبه از طریق دادگاه یا اجرای ثبت انجام شده، اجراییه چه زمانی ابلاغ شده و آیا در مهلت قانونی پرداخت یا توافق صورت گرفته است.

برای مثال، فرض کنید مهریه همسر ۵۰۰ سکه است، اما زوجه در مرحله نخست فقط ۱۱۰ سکه را مطالبه کرده و زوج نیز پس از ابلاغ اجراییه، بخشی از آن را می‌پردازد. در این وضعیت، مبنای محاسبه حق اجرا لزوما ۵۰۰ سکه نیست و بررسی مبلغ موضوع عملیات اجرایی و میزان وصول اهمیت دارد. همچنین پرداخت در مهلت مقرر می‌تواند باعث شود حق اجرا به بدهکار تعلق نگیرد.

نیم عشر دولتی همان حق اجرایی است که در برخی پرونده‌های مالی پس از آغاز عملیات اجرا مطرح می‌شود. این عنوان به معنای دریافت پنج درصد از مبلغ یا مالی است که موضوع اجرا قرار گرفته است. بنابراین نباید آن را با خود مهریه، هزینه دادرسی، حق‌الوکاله یا سایر هزینه‌های پرونده یکسان دانست.

در پرونده مهریه، زمانی که زوجه از دادگاه یا اداره اجرای اسناد رسمی برای وصول طلب خود اقدام می‌کند، ممکن است هزینه اجرایی به وجود آید. این هزینه در نهایت بر عهده شخصی قرار می‌گیرد که محکوم یا متعهد به پرداخت بوده است؛ با این حال، در عمل ممکن است در ابتدا مبلغی از سوی درخواست‌کننده پرداخت شود و بعد از وصول، از بدهکار دریافت یا از مبلغ وصولی کسر شود.

نکته مهم این است که مبنای حق اجرا باید از روی مفاد اجراییه، میزان محکوم‌به یا تعهد اجراشده و مبلغی که واقعا وصول می‌شود تعیین شود. صرف درج تعداد زیادی سکه در عقدنامه، به تنهایی به این معنا نیست که حق اجرا برای تمام آن سکه‌ها بلافاصله محاسبه خواهد شد.

در اجرای احکام دادگاه و همچنین اجرای اسناد رسمی، ابلاغ اجراییه نقش اساسی دارد. پس از ابلاغ، برای متعهد یا محکوم‌علیه فرصتی مقرر وجود دارد تا مفاد اجراییه را اجرا کند، مال معرفی کند یا برای پرداخت و ترتیب آن اقدام قانونی انجام دهد. اگر در مهلت مقرر، بدهی به صورت کامل پرداخت شود، طبق مقررات مربوط، امکان معافیت از حق اجرا وجود دارد.

مدت و آثار این مهلت باید بر اساس مرجع صادرکننده اجراییه و متن ابلاغیه بررسی شود. در بسیاری از پرونده‌ها، مهلت مهم همان مهلت ده‌روزه پس از ابلاغ اجراییه است؛ اما نباید صرفا به شنیده‌ها اکتفا کرد، زیرا تاریخ ابلاغ واقعی یا قانونی، نوع اجراییه و مقررات خاص هر مرجع می‌تواند در نتیجه اثر بگذارد.

اگر پرداخت پس از پایان مهلت انجام شود، یا عملیات اجرایی مانند توقیف حساب، توقیف ملک، شناسایی اموال یا مزایده آغاز شده باشد، احتمال مطالبه حق اجرا بیشتر می‌شود. در این وضعیت، رسید پرداخت، صورت‌جلسه توافق و گزارش اجرای پرونده اهمیت زیادی دارد.

مبنای محاسبه معمولا مبلغی است که برای اجرای آن اقدام شده یا به وسیله اجرای پرونده وصول می‌شود. اگر زوجه همه مهریه را مطالبه نکرده باشد، ممکن است حق اجرا تنها نسبت به همان بخش مطالبه‌شده محاسبه شود. همچنین اگر بخشی از دین پرداخت یا بخش دیگری از آن به صورت قانونی ابراء و بخشوده شده باشد، محاسبه باید با توجه به وضعیت نهایی پرونده انجام شود.

در مهریه‌های سکه‌ای، ارزش ریالی سکه‌ها ممکن است در زمان‌های مختلف تغییر کند. بنابراین مبلغ حق اجرا ممکن است بر اساس ارزش تعیین‌شده در زمان وصول، ارزیابی یا اقدام اجرایی محاسبه شود. برای جلوگیری از اشتباه، باید برگه محاسبه اجرا و مبنای ارزش‌گذاری را از واحد مربوط دریافت کرد.

اگر مهریه وجه نقد باشد، شاخص‌ها و قواعد مربوط به ارزش پول و مبلغ مندرج در اجراییه می‌تواند مؤثر باشد. در مهریه‌های غیرمالی یا تعهداتی که موضوع آنها تحویل مال معین است نیز روش محاسبه با پرونده سکه یا وجه نقد یکسان نیست. به همین دلیل، اعلام یک عدد ثابت بدون مشاهده پرونده، قابل اعتماد نیست.

در اغلب موارد، پاسخ به این پرسش به میزان تعهدی بستگی دارد که وارد مرحله اجرا شده و نتیجه عملیات اجرایی بوده است. اگر تمام مهریه در اجراییه مطالبه و وصول شود، حق اجرا نیز ممکن است نسبت به کل مبلغ اجراشده محاسبه شود. اما اگر تنها قسمتی از مهریه مطالبه، پرداخت یا توقیف شده باشد، معمولا محاسبه باید بر اساس همان بخش و مقررات حاکم بر پرونده انجام شود.

برای نمونه، ممکن است زوجه در ابتدا تعداد محدودی سکه را مطالبه کند و برای باقی‌مانده اقدامی انجام ندهد. در چنین شرایطی، نمی‌توان بدون بررسی اجراییه گفت حق اجرا برای تمام مهریه مندرج در عقدنامه محاسبه می‌شود. از طرف دیگر، اگر در توافق کتبی، زوجه در برابر دریافت مبلغی از ادامه مطالبه صرف‌نظر کند، متن توافق باید درباره هزینه‌های اجرایی نیز روشن باشد.

توجه کنید که «پرداخت مهریه» و «پرداخت حق اجرا» دو موضوع جدا هستند. ممکن است زوج اصل بدهی را بپردازد، اما به دلیل تأخیر یا انجام عملیات اجرایی، مبلغی بابت هزینه اجرا باقی بماند. برعکس، اگر پرداخت در مهلت مقرر و پیش از ایجاد حق اجرا انجام شده باشد، می‌توان درخواست بررسی و اصلاح محاسبه را مطرح کرد.

اگر مبلغ اعلام‌شده با مقدار واقعی مهریه مطالبه‌شده، پرداخت‌های انجام‌گرفته یا مفاد توافق مطابقت ندارد، ابتدا باید از واحد اجرای پرونده، ریز محاسبه و مبنای مطالبه را درخواست کنید. اعتراض شفاهی معمولا کافی نیست؛ بهتر است درخواست کتبی ثبت شود و شماره پرونده، تاریخ ابلاغ اجراییه، مبلغ پرداختی و دلیل اعتراض در آن درج شود.

مدارکی مانند تصویر عقدنامه، اجراییه، رسیدهای بانکی، صورت‌جلسه پرداخت، توافق‌نامه، گواهی ابراء، مدارک مربوط به توقیف یا رفع توقیف و ابلاغیه‌های پرونده می‌تواند برای بررسی ضروری باشد. اگر اجرا از طریق دادگاه انجام شده باشد، اعتراض در همان پرونده اجرایی پیگیری می‌شود. اگر عملیات از طریق ثبت اسناد انجام شده باشد، باید به واحد اجرای ثبت و در صورت وجود تصمیم قابل اعتراض، به مرجع صالح همان فرایند مراجعه کرد.

تا زمانی که اعتراض بررسی نشده است، از امضای برگه‌ای که در آن مبلغ را بدون توضیح می‌پذیرید خودداری کنید. البته در مواردی که مهلت پرداخت در حال پایان است، بی‌اقدامی نیز می‌تواند باعث افزایش هزینه یا ادامه توقیف شود. راهکار مناسب به وضعیت مالی، امکان پرداخت، وجود مال توقیف‌شده و مفاد ابلاغیه بستگی دارد.

• بررسی فوری ابلاغیه: تاریخ ابلاغ اجراییه را دقیق یادداشت کنید و مهلت درج‌شده را از دست ندهید.
• پرداخت مستند: هرگونه پرداخت را از طریق بانکی یا روش قابل اثبات انجام دهید و رسید را در پرونده ثبت کنید.
• درخواست توافق: درباره تعداد سکه، زمان‌بندی پرداخت، هزینه اجرا و رفع توقیف، توافقی روشن و مکتوب تنظیم کنید.
• درخواست اعسار یا تقسیط: اگر توان پرداخت یکجای مهریه وجود ندارد، با ارائه مدارک مالی می‌توان از مسیر قانونی برای اعسار یا تقسیط اقدام کرد.
• بررسی دارایی‌های ضروری: اگر مالی توقیف شده، باید بررسی شود که آیا در دسته مستثنیات دین قرار می‌گیرد یا خیر.
• دریافت ریز محاسبه: پیش از پرداخت مبلغ اضافی، مبنای محاسبه حق اجرا و مبلغ وصول‌شده را از مرجع اجرا دریافت کنید.

اعسار یا تقسیط، اصل تعهد به پرداخت مهریه را از بین نمی‌برد؛ اما می‌تواند از فشار پرداخت یکجای بدهی کم کند. همچنین قبول تقسیط لزوما به معنای حذف خودکار تمام هزینه‌های اجرایی نیست و باید آثار آن در رأی، صورت‌جلسه یا توافق مشخص شود.

آیا باید نیم عشر کل مهریه را بپردازم اگر فقط بخشی از سکه‌ها مطالبه شده باشد؟

معمولا مبنا، میزان مهریه‌ای است که در اجراییه مطالبه شده و وارد عملیات اجرا شده است، نه لزوما کل مبلغ مندرج در عقدنامه. با این حال، برای پاسخ قطعی باید اجراییه، میزان وصول و تصمیم واحد اجرا بررسی شود.

اگر در مهلت مقرر مهریه را پرداخت کنم، حق اجرا حذف می‌شود؟

در صورت پرداخت کامل و صحیح در مهلت قانونی و پیش از ایجاد حق اجرا، امکان معافیت از حق اجرا وجود دارد. اثبات زمان پرداخت بسیار مهم است؛ بنابراین رسید بانکی و ثبت پرداخت در پرونده را جدی بگیرید.

اگر مهریه قسط‌بندی شود، هزینه اجرا چگونه محاسبه می‌شود؟

تقسیط، نحوه پرداخت اصل مهریه را مشخص می‌کند، اما درباره هزینه اجرا باید متن رأی، توافق یا محاسبه مرجع اجرا بررسی شود. ممکن است مبلغ حق اجرا بر اساس میزان تعهد اجراشده یا مبالغ وصولی محاسبه شود.

آیا زوجه می‌تواند حق اجرای مهریه را ببخشد؟

حق اجرا با اصل مهریه تفاوت دارد. زوجه می‌تواند درباره بخشی از مطالبات خود توافق یا گذشت کند، اما برای اعتبار آن باید متن روشن، قابل استناد و ثبت‌شده در پرونده وجود داشته باشد. بخشش مهریه به خودی خود همیشه به معنای صرف‌نظر از هزینه‌های اجرایی نیست.

اگر مبلغ نیم عشر اشتباه محاسبه شده باشد، چه مدرکی لازم است؟

اجراییه، ریز محاسبه، رسیدهای پرداخت، مدارک توقیف یا رفع توقیف، توافق‌نامه و هر سندی که میزان واقعی تعهد و پرداخت را نشان دهد، اهمیت دارد. اعتراض باید در مرجع اجرای همان پرونده و در اسرع وقت ثبت شود.

در پاسخ به این پرسش که آیا باید نیم عشر کل مهریه را بپردازم، نمی‌توان بدون بررسی پرونده یک جواب مطلق داد. مبلغ حق اجرا معمولا به میزان مطالبه و وصول، زمان پرداخت، نوع مرجع اجرا و انجام یا نشدن عملیات اجرایی بستگی دارد. پرداخت در مهلت قانونی، ثبت توافق، درخواست ریز محاسبه و اعتراض مستند، مهم‌ترین اقدامات عملی برای جلوگیری از پرداخت مبلغ نادرست است. اگر مبلغ مهریه بالا است یا حساب و ملک شما توقیف شده، بهتر است پیش از هر امضا یا پرداخت، پرونده اجرایی و ابلاغیه‌ها به صورت دقیق بررسی شود.