آیا کارفرما میتواند پس از امضای قرارداد، بدون دلیل کارگر را کنار بگذارد؟ در حالت عادی، اخراج از کار بعد از عقد قرارداد، بهویژه در قرارداد مدتمعین، بدون دلیل قانونی و تشریفات لازم معتبر نیست و کارگر میتواند بازگشت به کار یا حقوق و مزایای قانونی خود را مطالبه کند. با این حال، نوع قرارداد، دوره آزمایشی، علت قطع همکاری و مدارک موجود در نتیجه پرونده اثر مستقیم دارد.
قرارداد مدتمعین اصولاً برای بازه مشخصی منعقد میشود و هیچیک از طرفین نمیتوانند برخلاف مفاد آن، رابطه کاری را بهصورت یکطرفه خاتمه دهند؛ مگر اینکه در قرارداد، قانون یا مقررات انضباطی معتبر چنین امکانی پیشبینی شده باشد. بنابراین اخراج صرفاً به دلیل کاهش علاقه کارفرما یا استخدام نیروی جایگزین، الزاماً مشروع نیست.
در قراردادهای دائم نیز کارفرما برای قطع همکاری باید دلیل قابل دفاع داشته باشد. قصور شغلی، نقض آییننامه انضباطی، غیبت غیرموجه یا از بین رفتن شرایط قانونی کار، ممکن است مبنای اقدام کارفرما قرار گیرد؛ اما صرف ادعا کافی نیست و رعایت تشریفات، تذکرها و امکان دفاع کارگر اهمیت دارد.
اگر دوره آزمایشی بهطور صریح در قرارداد درج شده باشد، هر یک از طرفین در این دوره شرایط متفاوتی برای پایان همکاری دارند. مدت دوره آزمایشی باید در حدود قانونی باشد و کارفرما مکلف است حقوق مدت کارکرد و سایر مطالبات قطعی را پرداخت کند. بنابراین وجود دوره آزمایشی به معنای نادیده گرفتن دستمزد، بیمه یا مزایای ایام کارکرد نیست.
در دعوای اخراج، ابتدا باید وجود رابطه کاری و سپس اقدام کارفرما برای قطع همکاری اثبات شود. قرارداد کتبی تنها دلیل ممکن نیست و مجموعهای از قرائن نیز میتواند مؤثر باشد:
بهتر است کارگر پس از جلوگیری از ورود، آمادگی خود برای ادامه کار را به شکل قابل اثبات اعلام کند و بدون بررسی حقوقی، استعفانامه یا تسویهحساب کلی را امضا نکند. امضای برگهای با عنوان «تسویه کامل» ممکن است در ارزیابی ادعا اثر منفی داشته باشد، هرچند اعتبار آن به مفاد و شرایط امضا وابسته است.
رسیدگی به اختلافات کارگر و کارفرما اصولاً از مسیر اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل کار آغاز میشود. ثبت دادخواست، ارائه مدارک، حضور در جلسه رسیدگی و اعتراض به تصمیم در مهلت قانونی، مراحل اصلی هستند. مرجع رسیدگی ممکن است با توجه به مدارک، حکم بازگشت به کار، پرداخت حقوق مدت بلاتکلیفی یا مزایای پایان کار صادر کند؛ اما نتیجه قطعی هر پرونده به نوع قرارداد و دلایل طرفین بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی را ببینید.
فرض کنید سارا با قرارداد یکساله و بیمهشده مشغول به کار شده و پس از سه ماه، کارفرما شفاهی اعلام کند دیگر مراجعه نکند؛ در حالی که هیچ تخلفی به او ابلاغ نشده است. سارا میتواند با ارائه قرارداد، سوابق بیمه، پیامهای کاری و اعلام آمادگی برای ادامه کار، ادعا کند که اخراج از کار بعد از عقد قرارداد بدون دلیل موجه رخ داده است. در مقابل، اگر کارفرما اسناد تخلف و رعایت مقررات انضباطی را ارائه کند، ارزیابی پرونده متفاوت خواهد بود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره قوه قضاییه را ببینید.
برای بررسی اخراج از کار بعد از عقد قرارداد باید میان قرارداد مدتمعین، دائم و آزمایشی تفاوت گذاشت. حفظ مدارک، ثبت سریع اعتراض و خودداری از امضای اسناد مبهم، شانس پیگیری مؤثر را افزایش میدهد. در پروندههای پیچیده، مشاوره با متخصص حقوق کار پیش از طرح دعوا یا امضای تسویهحساب ضروری است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در شهرک ولیعصر را ببینید.