آیا پس از فوت مالک، ورثه میتوانند ملکی را که او در زمان حیات صلح کرده است مطالبه کنند؟ در بیشتر موارد، ادعای سهم الارث از ملک صلح شده زمانی پذیرفته میشود که ورثه بتوانند بیاعتباری یا صوری بودن قرارداد صلح را اثبات کنند؛ زیرا صلح صحیح، اصولاً مالکیت را در زمان حیات انتقال میدهد و آن مال هنگام فوت در دارایی متوفی باقی نمیماند.
اگر مالک با قصد و رضای واقعی، در زمان حیات خود ملک را به دیگری صلح کرده و قرارداد از نظر قانونی معتبر باشد، ملک از ماترک خارج میشود. در این حالت، ورثه نسبت به خود ملک سهمی ندارند؛ حتی اگر صلحگیرنده یکی از فرزندان یا نزدیکان متوفی باشد. البته باید میان صلح ناقل مالکیت و وصیت تفاوت گذاشت. وصیت معمولاً پس از فوت اثر میکند و محدودیتهای خاص خود را دارد، اما صلح اصولاً در زمان انعقاد قرارداد اثر حقوقی ایجاد میکند.
صرف نارضایتی ورثه، پایین بودن ارزش معامله یا انتقال ملک به یکی از اعضای خانواده برای بیاعتبار کردن صلح کافی نیست. اعتراض زمانی شانس بیشتری دارد که یکی از ایرادهای اساسی زیر قابل اثبات باشد:
در صلح عمری نیز ممکن است مالکیت به صلحگیرنده منتقل شده باشد، اما حق استفاده یا سکونت تا پایان عمر برای مصالح باقی بماند. بنابراین باقی ماندن متوفی در ملک، بهتنهایی دلیل مالکیت او یا قابل ارث بودن ملک نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ارث را ببینید.
برای پیگیری ادعای سهم الارث از ملک صلح شده باید ابتدا وضعیت ثبتی و مفاد دقیق قرارداد بررسی شود. مدارک مؤثر معمولاً شامل این موارد است:
گزارش کارشناسی خط، تحقیقات محلی، اظهارات شهود و سوابق پزشکی میتواند در کنار اسناد مورد توجه دادگاه قرار گیرد؛ اما هیچکدام بهتنهایی نتیجه دعوا را قطعی نمیکند.
فرض کنید پدری چند ماه پیش از فوت، آپارتمان خود را با سند رسمی و با حفظ حق سکونت مادامالعمر به یکی از فرزندان صلح کرده باشد. پس از فوت، سایر فرزندان با عنوان ادعای سهم الارث از ملک صلح شده دادخواست بیاعتباری صلح مطرح میکنند و مدعی میشوند پدر هنگام امضا قدرت تشخیص نداشته است. در این وضعیت، دادگاه به تاریخ سند، وضعیت پزشکی، نحوه حضور در دفترخانه، سوابق رفتاری و سایر دلایل توجه میکند. اگر ناتوانی مؤثر یا اجبار ثابت نشود، صرف محروم شدن سایر ورثه از ملک معمولاً برای ابطال قرارداد کافی نیست.
دعوای مرتبط با حقوق عینی ملک معمولاً در دادگاه محل وقوع ملک مطرح میشود. خواسته میتواند، حسب وضعیت پرونده، ابطال سند یا قرارداد، اعلام بطلان، اصلاح سند، ابطال انتقال بعدی یا رفع اثر از ثبت باشد. انتخاب خواسته نادرست ممکن است رسیدگی را دشوار کند؛ بنابراین پیش از دادخواست باید سند، تاریخ انتقال، نوع صلح و ایراد دقیق حقوقی مشخص شود. همچنین تا زمانی که اعتبار صلح بررسی نشده، تقسیم ملک میان ورثه یا فروش سهم فرضی آن میتواند مسئولیت و اختلاف تازه ایجاد کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل جعل سند را ببینید.
در نتیجه، ادعای سهم الارث از ملک صلح شده بهصورت خودکار پذیرفته نیست. نخست باید معلوم شود ملک واقعاً با قرارداد معتبر از مالکیت متوفی خارج شده یا نه. بررسی سند، اهلیت، قصد، رضایت، تشریفات ثبت و دلایل ادعای جعل یا صوری بودن، مبنای تصمیم قضایی است. مشورت با وکیل متخصص پیش از امضای هر توافق یا طرح دادخواست، از اتلاف هزینه و مهلتهای قانونی جلوگیری میکند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل زن شهرری را ببینید.