اگر طرف قرارداد به وعده خود عمل نکند، برای پیگیری چه اقدامی باید انجام داد؟ پاسخ این است که در برابر ادعای عدم انجام تعهد باید ابتدا مفاد قرارداد، زمان اجرای تعهد و دلیل تخلف بررسی شود و سپس با گردآوری مدارک، ارسال اظهارنامه و در صورت نیاز طرح دعوا اقدام کرد. صرف ناراحتی یا ادعای شفاهی برای دریافت خسارت کافی نیست؛ متعهدله باید وجود تعهد، سررسید آن و انجام نشدن یا ناقص انجام شدن تعهد را تا حد امکان اثبات کند.
عدم انجام تعهد زمانی است که متعهد اساساً اقدامی را که بر عهده گرفته انجام ندهد. در تأخیر، اصل تعهد بعداً اجرا میشود اما در موعد مقرر انجام نشده است. اجرای ناقص نیز زمانی رخ میدهد که موضوع تعهد تحویل شده، ولی با مقدار، کیفیت یا شرایط توافقشده مطابقت ندارد. این تفاوت بر خواسته دعوا اثر میگذارد؛ زیرا ممکن است شخص، الزام به انجام تعهد، اصلاح یا تکمیل کار، مطالبه خسارت، یا در شرایط خاص، فسخ قرارداد را درخواست کند.
در پروندههای مربوط به ادعای عدم انجام تعهد، مدارک باید رابطه قراردادی و تخلف را نشان دهند. مهمترین مستندات عبارتاند از:
خواهان باید نشان دهد تعهد قابل مطالبه شده است. برای نمونه، اگر پرداخت مرحلهای شرط اجرای مرحله بعد بوده و پرداخت انجام نشده باشد، ممکن است طرف مقابل بتواند به عدم تحقق شرط استناد کند. همچنین وجود قوه قاهره، تقصیر طلبکار یا توافق جدید طرفین میتواند ارزیابی مسئولیت را تغییر دهد.
بهتر است ابتدا قرارداد از نظر موعد، ضمانت اجرا، وجه التزام و روش حل اختلاف بررسی شود. سپس یک اظهارنامه روشن ارسال شود و در آن، تعهد انجامنشده، مهلت قراردادی و خواسته متعهدله بیان گردد. اظهارنامه همیشه جایگزین دادخواست نیست، اما میتواند مطالبه رسمی و زمان اطلاع طرف مقابل را مشخص کند. پس از آن، در صورت بینتیجه ماندن مذاکره، دادخواست مناسب در مرجع صالح ثبت میشود.
مرجع رسیدگی به نوع دعوا، ارزش خواسته، محل اقامت طرفین و گاهی محل اجرای قرارداد یا وقوع مال غیرمنقول وابسته است. اگر قرارداد داوری معتبر داشته باشد، ابتدا باید همان شرط بررسی شود. پیش از ثبت دادخواست نیز باید خواسته دقیق انتخاب شود؛ زیرا مطالبه خسارت بدون اثبات مبنای قراردادی یا ورود زیان، لزوماً پذیرفته نمیشود. وجه التزام نیز تابع متن قرارداد و شرایط تحقق آن است.
فرض کنید شرکت «الف» متعهد شده یک دستگاه صنعتی را تا پایان شهریور به شرکت «ب» تحویل دهد و شرکت «ب» نیز تمام مبلغ را پرداخت کرده باشد. اگر دستگاه تا موعد تحویل نشود، شرکت «ب» میتواند با ارائه قرارداد و رسید پرداخت، ادعای عدم انجام تعهد را مطرح کند. ارسال اظهارنامه، مطالبه تحویل دستگاه و خسارت قراردادی، در صورت وجود شرط معتبر، اقدامات قابل بررسی هستند. با این حال، اگر شرکت «الف» ثابت کند دستگاه به علت حادثهای خارج از اختیار و بدون تقصیر او قابل تحویل نبوده، نتیجه دعوا به مفاد قرارداد و ارزیابی ادله بستگی خواهد داشت. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی حضوری را ببینید.
متعهد میتواند ثابت کند تعهد را انجام داده، مهلت اجرا تمدید شده، طلبکار از دریافت تعهد خودداری کرده، مبلغ یا مقدمات لازم را فراهم نکرده، یا مانع خارجی اجرای قرارداد شده است. ادعای شفاهی درباره تمدید یا توافق جدید معمولاً با سند، پیام، رسید یا رفتار روشن طرفین اعتبار بیشتری پیدا میکند. بنابراین دفاع مؤثر باید مستند و ناظر به همان تعهد مشخص باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل تلفنی رایگان 24 ساعته را ببینید.
برای موفقیت در ادعای عدم انجام تعهد، تشخیص نوع تخلف، بررسی شروط قرارداد و حفظ مدارک اهمیت اساسی دارد. پیش از اقدام قضایی، تعیین خواسته و مرجع صالح و ارسال مطالبه رسمی میتواند از اشتباهات پرهزینه جلوگیری کند. نتیجه نهایی نیز به متن قرارداد، میزان اجرای تعهد، دلایل طرفین و احراز تقصیر یا وجود مانع قانونی وابسته است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در میدان ولیعصر تهران را ببینید.