آیا وراث میتوانند ملکی را که مورث در زمان حیات خود هبه کرده است پس بگیرند؟ در اصل، ادعای وراث نسبت به ملک هبه شده فقط به دلیل از بین رفتن سهمالارث پذیرفته نمیشود؛ زیرا مالک میتواند در زمان حیات، مال خود را با رعایت شرایط قانونی منتقل کند. با این حال، اگر هبه از ابتدا صحیح نبوده، قبض انجام نشده، سند صوری باشد یا انتقال با هدف فرار از دین صورت گرفته باشد، وراث میتوانند با ارائه دلیل، بیاعتباری معامله یا حقوق قانونی خود را پیگیری کنند.
هبه قراردادی است که به موجب آن شخصی مالی را به طور رایگان به دیگری تملیک میکند. در هبه ملک، صرف تنظیم نوشته یا حتی امضای سند، همیشه برای اثبات کامل انتقال کافی نیست و شرایطی مانند قصد واقعی، اهلیت واهب، قبول متهب و قبض اهمیت دارد. قبض یعنی مال با اجازه واهب در اختیار گیرنده قرار گیرد. درباره ملک، تحویل، تصرف، انتقال رسمی یا قرائن روشن دیگر میتواند در احراز قبض مؤثر باشد.
اگر واهب در زمان انتقال، اهلیت نداشته یا سند بدون قصد واقعی تنظیم شده باشد، وراث میتوانند به اصالت و اعتبار هبه اعتراض کنند. همچنین اگر ملک متعلق به شخص دیگری بوده یا انتقالدهنده اختیار قانونی نداشته باشد، موضوع میتواند در قالب ادعای بطلان یا عدم نفوذ بررسی شود.
حق رجوع اصولاً برای واهب پیشبینی شده است، نه برای وراث. بنابراین، پس از فوت واهب، ورثه معمولاً نمیتوانند صرفاً با استناد به نارضایتی خود، هبه را برهم بزنند. افزون بر این، در مواردی مانند هبه به پدر، مادر یا فرزند، فوت واهب یا متهب، انتقال مال به دیگری، ایجاد حق برای شخص ثالث یا تغییر اساسی در مال، امکان رجوع محدود یا منتفی میشود.
البته اگر واهب در زمان حیات خود به طور معتبر از هبه رجوع کرده باشد و ملک هنوز به نام متهب باقی مانده باشد، وراث میتوانند آثار آن رجوع را از طریق قانونی مطالبه کنند. این موضوع با ادعای وراث نسبت به ملک هبه شده پس از فوت، تفاوت دارد و به مدارک و زمان وقوع اقدامات وابسته است.
مدارکی مانند سند رسمی، مبایعهنامه یا نوشته هبه، سوابق ثبتی، وکالتنامه، گواهی فوت، پرونده پزشکی، شهادت شهود، مدارک پرداخت و مستندات تصرف میتواند اهمیت داشته باشد. صرف ادعای شفاهی وراث، بدون دلیل کافی، معمولاً برای بیاعتبار کردن سند رسمی کافی نیست.
فرض کنید پدری در زمان حیات، آپارتمان خود را با سند رسمی به یکی از فرزندانش هبه کرده و ملک نیز تحویل شده است. پس از فوت پدر، سایر فرزندان با این استدلال که سهمالارث آنان کاهش یافته، دادخواست ابطال هبه مطرح میکنند. در این حالت، ادعای وراث نسبت به ملک هبه شده به تنهایی نتیجهبخش نیست؛ اما اگر آنان ثابت کنند پدر هنگام امضا فاقد اراده بوده، سند صوری بوده یا انتقال برای فرار از دین انجام شده، دادگاه میتواند اعتبار معامله را بررسی کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ارث را ببینید.
ابتدا باید اسناد و سوابق ثبتی ملک بررسی و هدف دعوا مشخص شود؛ زیرا ابطال سند، اعلام بطلان هبه، عدم نفوذ معامله یا مطالبه سهم، خواستههای متفاوتی هستند. سپس دادخواست با دلایل مربوط به دادگاه صالح محل وقوع ملک ارائه میشود. اگر سند رسمی باشد، معمولاً اداره ثبت و دارنده سند نیز باید حسب موضوع در دعوا طرف قرار گیرند. پیش از اقدام، بررسی زنجیره مالکیت و وضعیت ثبتی ملک از طرح دعوای نادرست جلوگیری میکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل جعل اسناد را ببینید.
در نتیجه، هبه معتبر در زمان حیات مالک، اصولاً مانع مطالبه ملک از سوی سایر وراث است. با این حال، ادعای وراث نسبت به ملک هبه شده در صورت وجود دلیل بر بطلان، صوری بودن، فقدان قبض، جعل یا فرار از دین قابل بررسی خواهد بود. تشخیص نهایی به مفاد سند، وضعیت ثبتی، زمان انتقال، تصرفات و ادله ارائهشده بستگی دارد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل های پرند را ببینید.