آیا فرزند یا وارث نابالغ میتواند سهم خود را از ترکه دریافت و درباره آن تصمیمگیری کند؟ بله؛ ارث به افراد زیر سن قانونی نیز تعلق میگیرد، اما اداره و برداشت از این سهم تا رسیدن به سن رشد، تابع مقررات ولایت، قیمومت و نظارت مراجع قضایی است. نابالغ بودن، حق مالکیت او بر سهمالارث را از بین نمیبرد؛ بااینحال، معامله یا انتقال اموال وی بدون رعایت تشریفات قانونی ممکن است بیاعتبار یا قابل اعتراض باشد.
با فوت مورث و پس از مشخص شدن دیون، هزینههای ضروری کفنودفن و وصیت معتبر، سهم هر وارث تعیین میشود. بنابراین ارث به افراد زیر سن قانونی از اصل ترکه تعلق میگیرد و سن پایین، مانع وارث شدن نیست. گواهی انحصار وراثت، رابطه وراث و میزان سهم هرکدام را مشخص میکند؛ اما بهتنهایی مجوز فروش یا برداشت آزادانه از مال متعلق به نابالغ محسوب نمیشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ارث را ببینید.
اداره اموال نابالغ معمولاً با ولی قهری او، یعنی پدر یا جد پدری، است. اگر ولی قهری وجود نداشته باشد، صلاحیت نداشته باشد یا وضعیت او نیازمند بررسی قضایی باشد، برای کودک قیم تعیین میشود. مادر، در حالت عادی صرفاً به دلیل مادر بودن، ولی قهری محسوب نمیشود؛ اما میتواند در صورت تعیین قیم یا داشتن سمت قانونی، امور مالی کودک را پیگیری کند. معیار اصلی در همه اقدامات، حفظ مصلحت و منفعت نابالغ است.
مدارک دقیق به نوع مال و وضعیت خانوادگی بستگی دارد، اما معمولاً مجموعه زیر مورد نیاز است:
پیش از تقسیم، باید بدهیهای مسلم متوفی و حقوق مقدم بر ارث بررسی شود. همچنین اگر یکی از وراث درباره وجود مال، بدهی یا وصیت اختلاف داشته باشد، موضوع ممکن است به رسیدگی قضایی و ارائه دلیل نیاز پیدا کند.
ولی یا قیم نمیتواند سهم کودک را مانند مال شخصی خود مصرف کند. فروش ملک، صلح، رهن، برداشت قابلتوجه از حساب یا تقسیم عملی ترکه، حسب مورد به رعایت تشریفات و اخذ اجازه از مرجع صالح نیاز دارد. صرف ادعای پرداخت هزینههای زندگی، مجوز انتقال مال کودک نیست. در صورت فروش قانونی، وجه حاصل باید به نام و برای مصلحت نابالغ حفظ شود. پس از رسیدن به سن قانونی نیز رشد مالی و امکان تصرف مستقل باید طبق وضعیت حقوقی فرد احراز شود.
فرض کنید پدری فوت کرده و دختر دوازدهساله او یکی از وراث است. عموی کودک ادعا میکند برای پرداخت بدهیهای متوفی، ملک بهجامانده باید فوراً فروخته شود. در این وضعیت، ارث به افراد زیر سن قانونی برای دختر ایجاد شده، اما عموی او بدون داشتن سمت قانونی حق فروش ندارد. ولی قهری یا قیم باید بدهی را با دلیل اثبات کند و در صورت ضرورت فروش، از مسیر قانونی و با رعایت مصلحت کودک اقدام کند. نتیجه نهایی به اسناد مالکیت، میزان بدهی و تصمیم مرجع صالح بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره برای وکیل را ببینید.
ارث به افراد زیر سن قانونی از نظر اصل مالکیت کاملاً معتبر است، اما اداره آن با تصرف آزادانه تفاوت دارد. بررسی انحصار وراثت، شناسایی دیون، تعیین ولی یا قیم، نگهداری امن دارایی و دریافت مجوز برای معاملات مهم، از مهمترین اقدامات است. هرگاه درباره سهم کودک، صلاحیت سرپرست یا ضرورت فروش اختلافی وجود داشته باشد، مراجعه به دادگاه خانواده یا مرجع صالح و دریافت مشاوره حقوقی پیش از هر امضا یا انتقال، از تضییع حق نابالغ جلوگیری میکند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در امیرآباد را ببینید.