آیا دریافتکننده میتواند پس از هبه، ملک را شخصاً استفاده یا به دیگری واگذار کند؟ بله، در اصل استفاده از ملک هبه شده برای متهب امکانپذیر است؛ اما اعتبار این اختیار به کامل شدن عقد هبه، قبض ملک، مفاد سند و وجود یا نبود حق رجوع و شرطهای خاص بستگی دارد. بنابراین صرف امضای یک نوشته یا وعده انتقال، همیشه به معنای انتقال قطعی مالکیت و ایجاد اختیار کامل برای استفاده نیست.
هبه در حقوق ایران قراردادی است که به موجب آن شخصی مالی را رایگان به دیگری تملیک میکند. برای صحت هبه، علاوه بر قصد و رضای طرفین، قبول متهب و قبض مال اهمیت اساسی دارد. در ملک، تحویل کلید، تصرف واقعی، تنظیم سند رسمی یا قرائن دیگری که نشان دهد ملک در اختیار گیرنده قرار گرفته، میتواند در اثبات قبض مؤثر باشد؛ البته تشخیص نهایی با توجه به مدارک و اوضاع پرونده انجام میشود.
پس از تحقق هبه، متهب اصولاً مالک است و میتواند در ملک سکونت کند، آن را اجاره دهد یا با رعایت مقررات، منتقل کند. با این حال، اگر در سند هبه حق استفاده مادامالعمر برای واهب، حق سکونت، شرط عدم انتقال یا محدودیت دیگری درج شده باشد، اختیار مالک جدید به همان شرطها محدود میشود. استفاده از ملک هبه شده برخلاف این تعهدات ممکن است موجب طرح دعوا یا مطالبه خسارت شود.
برای کاهش اختلاف، بهتر است وضعیت مالکیت و حدود اختیار طرفین با مدارک روشن بررسی شود. مهمترین مدارک عبارتاند از:
اگر هبه در قالب سند عادی انجام شده باشد، احتمال اختلاف درباره امضا، تاریخ، مالکیت و قبض بیشتر است. همچنین هبه مال مشاع، ملک در رهن یا ملکی که یکی از ورثه درباره آن ادعا دارد، نیازمند بررسی جداگانه است و نباید صرفاً بر اساس اظهارات شفاهی درباره آن تصمیم گرفت. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل ملکی را ببینید.
رجوع از هبه با فسخ یا ابطال تفاوت دارد. در برخی شرایط، واهب پس از قبض میتواند از هبه رجوع کند؛ اما این امکان استثناهایی دارد. از جمله، هبه به پدر، مادر یا فرزند، فوت واهب یا متهب، انتقال ملک به دیگری و ایجاد تغییر اساسی در مال هبهشده میتواند مانع رجوع باشد. بنابراین استفاده از ملک هبه شده تا زمانی که وضعیت رجوع و شرایط قانونی آن روشن نشده، ممکن است با ادعای واهب یا شخص ثالث روبهرو شود.
رجوع معمولاً نیازمند اعلام روشن و قابل اثبات است و در صورت اختلاف، ممکن است طرح دعوا در مرجع صالح ضرورت پیدا کند. صرف پشیمانی واهب یا ارسال پیام، بدون بررسی شرایط و دلایل، نتیجه قطعی ایجاد نمیکند.
فرض کنید پدری آپارتمانی را با سند رسمی به دخترش هبه میکند و ملک نیز تحویل او میشود. دختر پس از مدتی در آپارتمان سکونت میکند، اما پدر همچنان مدعی است حق سکونت برای او باقی مانده است. اگر این حق در سند یا توافق معتبر درج شده باشد، استفاده دختر نباید مانع حق پدر شود. در مقابل، اگر چنین شرطی وجود نداشته باشد و قبض و انتقال مالکیت اثبات شود، استفاده از ملک هبه شده اصولاً در اختیار دختر است. نتیجه اختلاف به متن سند، نحوه قبض و دلایل طرفین بستگی دارد.
پیش از تحویل یا تصرف، شروط مربوط به سکونت، اجاره، هزینه تعمیرات، پرداخت عوارض و امکان انتقال را دقیق و مکتوب کنید. تنظیم سند رسمی، دریافت استعلام ثبتی و ثبت صورتجلسه تحویل، ارزش اثباتی بالاتری دارد. همچنین واهب نباید پس از هبه، بدون توافق یا مجوز قانونی ملک را در اختیار بگیرد و متهب نیز نباید حقوقی را که در قرارداد برای واهب محفوظ مانده نادیده بگیرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی املاک را ببینید.
استفاده از ملک هبه شده معمولاً حق متهب به عنوان مالک است، اما این حق به صحت هبه، قبض، مفاد سند، محدودیتهای قراردادی و امکان رجوع وابسته است. پیش از سکونت، اجاره یا انتقال ملک، اسناد مالکیت و شروط هبه را بررسی کنید و در صورت وجود اختلاف، ادعاها را با دلیل و از مسیر قانونی پیگیری نمایید. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل افسریه را ببینید.