استفاده از گذرنامه زیارتی بعد از 15 سالگی، در صورتی که گذرنامه هنوز اعتبار داشته باشد و مشخصات دارنده با وضعیت فعلی او مطابقت کند، اصولاً امکان‌پذیر است. استفاده از گذرنامه زیارتی بعد از 15 سالگی به‌خودی‌خود ممنوع نیست و رسیدن به این سن باعث باطل شدن خودکار گذرنامه نمی‌شود. برای مثال، اگر گذرنامه زیارتی یک نوجوان در 14 سالگی صادر شده و تاریخ انقضای آن باقی مانده باشد، معمولاً می‌تواند با همان گذرنامه برای سفر زیارتی مجاز اقدام کند؛ با این حال، در صورت تغییر محسوس چهره، وجود نقص در اطلاعات یا نیاز به ثبت اثر انگشت، بهتر است پیش از سفر موضوع از طریق اداره گذرنامه بررسی شود.
ملاک اصلی اعتبار گذرنامه، تاریخ انق درج‌شده در آن و نبودن تصمیم قانونی برای ابطال یا محدود کردن آن است، نه صرفاً سن دارنده. بنابراین، تولد 15 سالگی به تنهایی سبب بی‌اعتباری گذرنامه زیارتی نمی‌شود. گذرنامه تا پایان مدت اعتبار خود قابل استفاده است؛ مگر آنکه اطلاعات هویتی دارنده تغییر کرده باشد، گذرنامه آسیب دیده یا مفقود شده باشد، یا مقام صلاحیت‌دار مانع خروج شخص از کشور شده باشد.
با وجود این، سن 15 سالگی از نظر تشریفات شناسایی اهمیت دارد. در برخی فرآیندهای صدور یا تعویض گذرنامه، ثبت تصویر جدید، احراز هویت حضوری و دریافت اثر انگشت برای اشخاصی که به این سن رسیده‌اند ضرورت پیدا می‌کند. این الزام معمولاً به معنای بی‌اعتبار شدن گذرنامه قبلی نیست؛ بلکه ممکن است هنگام تعویض، تمدید یا بررسی مرزی، ارائه اطلاعات جدید لازم باشد.
همچنین باید میان «اعتبار گذرنامه» و «اجازه خروج از کشور» تفاوت گذاشت. ممکن است گذرنامه معتبر باشد اما به علت وضعیت نظام وظیفه، دستور قضایی، بدهی قطعی موضوع مقررات مربوط یا نداشتن اجازه قانونی ولی یا سرپرست، امکان خروج وجود نداشته باشد. پس بررسی اعتبار گذرنامه به تنهایی برای اطمینان از امکان سفر کافی نیست.
برای استفاده از گذرنامه زیارتی بعد از 15 سالگی، چند شرط عملی باید بررسی شود. نخست، مقصد سفر باید در محدوده کاربرد این نوع گذرنامه باشد. گذرنامه زیارتی برای سفرهای زیارتی مشخص، به‌ویژه سفر به عراق، طراحی شده و جایگزین گذرنامه عادی برای سفر به همه کشورها نیست. بنابراین نمی‌توان با استناد به معتبر بودن آن، برای هر مقصد خارجی اقدام کرد.
اگر گذرنامه در سن پایین صادر شده و اکنون تصویر صاحب آن با ظاهر فعلی تفاوت زیادی دارد، احتمال ایجاد مشکل در احراز هویت بیشتر می‌شود. در این حالت، اقدام محتاطانه تعویض گذرنامه پیش از سفر است. تصمیم نهایی درباره پذیرش مدرک در مرز، تابع بررسی مأموران مرزی ایران و کشور مقصد است و هیچ تضمینی برای پذیرش گذرنامه مخدوش یا دارای تصویر نامتناسب وجود ندارد.
برای پیگیری استفاده از گذرنامه زیارتی بعد از 15 سالگی، معمولاً اصل شناسنامه و کارت ملی یا رسید معتبر آن، اصل گذرنامه قبلی و مدارک مربوط به درخواست جدید لازم است. در صورت مفقودی، باید گزارش فقدان و مدارک اعلام‌شده از سوی اداره گذرنامه ارائه شود. برای افراد زیر 18 سال، ممکن است حضور ولی یا سرپرست قانونی و ارائه مدارک هویتی او نیز ضرورت داشته باشد.
مدارک دقیق ممکن است بر اساس علت مراجعه، سن شخص، وضعیت تأهل، نظام وظیفه و دستورالعمل‌های اجرایی تغییر کند. به همین دلیل، پیش از مراجعه باید فهرست مدارک از مرجع رسمی پذیرنده درخواست بررسی شود. همراه داشتن اصل مدارک، حتی اگر تصویر آن‌ها قبلاً در سامانه بارگذاری شده باشد، از توقف روند کار جلوگیری می‌کند.
گذرنامه زیارتی از نظر کاربرد، محدوده سفر و تشریفات اداری با گذرنامه عادی تفاوت دارد. گذرنامه عادی برای سفر به کشورهای مختلف استفاده می‌شود، اما گذرنامه زیارتی با هدف ساده‌تر شدن سفرهای زیارتی صادر شده و ممکن است برای همه کشورها قابل استفاده نباشد. بنابراین دارنده نباید صرفاً بر اساس معتبر بودن دفترچه، آن را برای سفر غیرزیارتی یا مقصدی خارج از محدوده اعلام‌شده به کار ببرد.
در سفر به عراق نیز داشتن گذرنامه به تنهایی پایان کار نیست. مقررات ورود، روادید، ثبت اطلاعات زائر، بیمه، مقررات مرزی و دستورالعمل‌های زمان سفر باید جداگانه بررسی شود. مقررات کشور مقصد می‌تواند در مناسبت‌های خاص، ایام پرتردد یا شرایط امنیتی تغییر کند. بهتر است زائر پیش از خرید بلیت یا حرکت زمینی، شرایط همان بازه زمانی را کنترل کند.
اگر مأمور مرزی به علت اختلاف تصویر، نقص اطلاعات یا ابهام درباره سن دارنده از پذیرش گذرنامه خودداری کند، باید علت دقیق رد شدن مشخص شود. در صورت امکان، تقاضای بررسی توسط مسئول بالاتر یا واحد مربوط در مرز مطرح شود. از ارائه اطلاعات نادرست، استفاده از گذرنامه شخص دیگر یا دستکاری هر بخش از گذرنامه باید جداً خودداری کرد؛ زیرا این اقدامات می‌تواند پیامد کیفری و اداری داشته باشد.
اگر مشکل ناشی از اشتباه در اطلاعات هویتی باشد، باید موضوع از طریق اداره گذرنامه و ثبت احوال پیگیری شود. چنانچه گذرنامه آسیب دیده یا اطلاعات آن قابل خواندن نباشد، درخواست صدور گذرنامه جدید راه‌حل معمول است. در مواردی که علت جلوگیری از خروج، دستور قضایی یا مسئله نظام وظیفه باشد، مراجعه به دفتر خدمات مربوط به تنهایی کافی نیست و باید مانع قانونی از مرجع صادرکننده آن برطرف شود.
هزینه صدور، تعویض یا خدمات مرتبط با گذرنامه مبلغ ثابتی برای همه شرایط نیست و به نوع خدمت، تعرفه‌های جاری و تغییرات اداری بستگی دارد. بنابراین اعلام یک مبلغ قطعی بدون بررسی زمان درخواست می‌تواند گمراه‌کننده باشد. هزینه‌های پرداختی معمولاً هنگام ثبت درخواست در درگاه یا دفتر مجاز نمایش داده می‌شود و متقاضی باید رسید آن را نگهداری کند.
مدت صدور نیز به کامل بودن مدارک، شلوغی مراکز، وضعیت درخواست و شیوه ارسال بستگی دارد. درخواست در روزهای نزدیک به اربعین یا مناسبت‌های زیارتی ممکن است با حجم بالای تقاضا روبه‌رو شود. اقدام چند هفته پیش از سفر، ریسک نرسیدن گذرنامه یا باقی ماندن ایراد اداری را کاهش می‌دهد. اگر سفر قطعی است، نباید بررسی اعتبار گذرنامه را به روزهای پایانی موکول کرد.
خیر. اگر گذرنامه قبلی معتبر، سالم و از نظر تصویر و مشخصات قابل تطبیق باشد، صرفاً رسیدن به 15 سالگی الزام قطعی برای صدور گذرنامه جدید ایجاد نمی‌کند. با این حال، در صورت تفاوت زیاد چهره یا نیاز به ثبت اطلاعات شناسایی جدید، تعویض آن اقدام مطمئن‌تری است.
خیر. این گذرنامه برای هدف و مقصد مشخص صادر می‌شود و معمولاً برای سفر زیارتی به عراق کاربرد دارد. برای مقصدهای دیگر باید شرایط گذرنامه عادی و مقررات کشور مقصد بررسی شود. اعتبار زمانی گذرنامه با قلمرو استفاده از آن یکسان نیست.
معتبر بودن گذرنامه، جایگزین مجوز خروج مشمولان نیست. شخص باید وضعیت نظام وظیفه و مجوز لازم برای خروج را بررسی کند. در صورت وجود منع خروج یا نداشتن مجوز، حتی گذرنامه معتبر نیز الزاماً امکان عبور از مرز را فراهم نمی‌کند.
ممکن است در زمان صدور یا تعویض گذرنامه، احراز هویت و ثبت اثر انگشت طبق رویه جاری انجام شود. این موضوع به نوع خدمت و دستورالعمل مرکز پذیرنده بستگی دارد و نباید آن را با باطل شدن خودکار گذرنامه قبلی اشتباه کرد.
مفقودی باید بدون تأخیر به مرجع انتظامی یا اداره گذرنامه اعلام شود تا از سوءاستفاده احتمالی جلوگیری شود. پس از ثبت فقدان، برای صدور مدرک جایگزین مدارک هویتی و رسید اعلام مفقودی ارائه می‌شود. اگر مفقودی در خارج از کشور رخ دهد، مراجعه به نمایندگی کنسولی ایران ضروری است.
خیر. گذرنامه منقضی‌شده سند معتبر سفر خارجی محسوب نمی‌شود. پیش از سفر باید برای تمدید یا صدور گذرنامه جدید اقدام شود و علاوه بر آن، مقررات ورود کشور مقصد نیز رعایت شود.
رسیدن به 15 سالگی به تنهایی موجب بی‌اعتباری گذرنامه زیارتی نمی‌شود و تاریخ اعتبار درج‌شده، سلامت مدرک و تطابق مشخصات اهمیت اصلی را دارد. با این حال، تغییر چهره، ضرورت ثبت اثر انگشت، وضعیت نظام وظیفه و محدودیت‌های خروج می‌توانند بر امکان سفر اثر بگذارند. برای استفاده از گذرنامه زیارتی بعد از 15 سالگی، بهتر است چند هفته پیش از سفر اعتبار مدرک، مقصد مجاز، وضعیت خروج، مدارک هویتی و مقررات مرزی کشور مقصد بررسی شود. اگر در تصویر، اطلاعات یا وضعیت قانونی مسافر ابهامی وجود دارد، تعویض گذرنامه و دریافت تأیید از مرجع رسمی، کم‌ریسک‌ترین راهکار است.