اگر درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی رد شود و به آن اعتراض نکنیم، چه اتفاقی میافتد؟ پاسخ این است که اعتراض نکردن به رد اعسار هزینه دادرسی میتواند باعث قطعی شدن تصمیم، الزام به پرداخت هزینه و در ادامه، رد دادخواست یا متوقف ماندن رسیدگی شود. مهلت اعتراض معمولاً از تاریخ ابلاغ محاسبه میشود و برای اشخاص مقیم ایران غالباً بیست روز و برای افراد مقیم خارج از کشور دو ماه است؛ بااینحال، نوع تصمیم، مرحله رسیدگی و مقررات قابل اعمال باید در متن ابلاغیه بررسی شود.
اعسار از هزینه دادرسی یعنی شخص مدعی است توان پرداخت هزینه قانونی رسیدگی را ندارد و این ادعا را با شهادت شهود، مدارک مالی یا سایر قرائن اثبات میکند. رد این درخواست به معنای احراز توانایی مالی قطعی در همه ابعاد زندگی نیست؛ بلکه یعنی دلایل ارائهشده برای معافیت یا تعویق پرداخت، از نظر مرجع رسیدگی کافی تشخیص داده نشده است.
با قطعی شدن رد اعسار، اصل تکلیف پرداخت هزینه دادرسی باقی میماند. اگر هزینه مربوط به دادخواست نخستین باشد، پس از اخطار رفع نقص و پایان مهلت مقرر، احتمال صدور قرار رد دادخواست وجود دارد. اگر موضوع مربوط به مرحله تجدیدنظر یا فرجام باشد، نپرداختن هزینه میتواند به از دست رفتن امکان پیگیری همان درخواست منجر شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل تجدید نظر تضمینی را ببینید.
در بسیاری از موارد، تصمیم درباره اعسار قابلیت اعتراض در مرجع بالاتر را دارد، اما تشخیص نهایی به ماهیت تصمیم و مرحله پرونده وابسته است. شخص باید متن رأی یا قرار و بخش مربوط به «قابل اعتراض بودن» و مهلت را دقیق بخواند. اعتراض باید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت شود و بهتر است همزمان، دلایل مالی و ایرادهای وارد بر تصمیم نخستین بهصورت روشن ارائه شود.
اگر مهلت اعتراض سپری نشده باشد، نخست باید فوراً امکان ثبت اعتراض بررسی شود؛ زیرا اشتباه در محاسبه تاریخ ابلاغ یا بیاطلاعی واقعی از ابلاغ، در شرایط خاص ممکن است موضوع درخواست پذیرش اعتراض خارج از مهلت قرار گیرد، اما نتیجه آن قطعی نیست. اگر تصمیم قطعی شده باشد، معمولاً راه عملی، پرداخت هزینه دادرسی و ادامه رسیدگی است؛ نه طرح دوباره همان ادعا بدون دلیل تازه.
همچنین باید اخطارهای سامانه ثنا کنترل شود. اعتراض نکردن به رد اعسار هزینه دادرسی، بهتنهایی به معنای مختومه شدن فوری دعوای اصلی نیست؛ اما بیتوجهی به اخطار پرداخت یا رفع نقص میتواند چنین اثری ایجاد کند. بنابراین تاریخ ابلاغ، مهلت درجشده در اخطار و مرحلهای که هزینه به آن مربوط است، تعیینکننده هستند.
فرض کنید سارا برای مطالبه طلب خود دادخواست داده و همزمان اعسار از هزینه دادرسی خواسته است. دادگاه به دلیل ناقص بودن مدارک و ابهام در شهادت شهود، اعسار را رد میکند. او پیام ابلاغ را میبیند، اما اقدامی انجام نمیدهد. پس از پایان مهلت، اخطار پرداخت هزینه صادر میشود و سارا نیز آن را نمیپردازد. در چنین وضعی، اعتراض نکردن به رد اعسار هزینه دادرسی میتواند به رد دادخواست او به علت رفع نکردن نقص منتهی شود؛ درحالیکه ارائه بهموقع مدارک مالی یا پرداخت هزینه در مهلت، امکان ادامه رسیدگی را بیشتر میکرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل مشاوره حقوقی تلفنی شبانه روزی را ببینید.
رد اعسار پایان قطعی هر راهی نیست، اما بیتوجهی به آن خطرناک است. باید در سریعترین زمان، قابلیت اعتراض، مهلت ابلاغ، مدارک اثباتی و مبلغ هزینه بررسی شود. اعتراض نکردن به رد اعسار هزینه دادرسی ممکن است موجب از دست رفتن فرصت رسیدگی شود؛ بنابراین در پروندههای مهم، بررسی ابلاغیه و مشورت با وکیل یا کارشناس حقوقی پیش از پایان مهلت ضروری است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خوب در اسلامشهر را ببینید.