آیا ناتوانی مالی مانع اعتراض به رأی دادگاه میشود؟ خیر؛ شخصی که توان پرداخت هزینه دادرسی مرحله تجدیدنظر را ندارد، میتواند با ارائه درخواست اعسار از هزینه تجدید نظر خواهی و اثبات وضعیت مالی خود، موقتاً از پرداخت این هزینه معاف شود. این درخواست باید در مهلت قانونی اعتراض و همراه با دادخواست تجدیدنظر یا به صورت جداگانه مطرح شود؛ زیرا طرح آن، جایگزین خودِ دادخواست تجدیدنظر نیست.
اعسار به معنای نداشتن توانایی فعلی برای پرداخت هزینه دادرسی است، نه صرفاً نارضایتی از مبلغ یا دشواری پرداخت آن. دادگاه معمولاً وضعیت درآمد، اموال، حسابهای بانکی، هزینههای ضروری زندگی و افراد تحت تکفل متقاضی را بررسی میکند. ناتوانی باید واقعی و قابل اثبات باشد و پنهان کردن دارایی یا ارائه اطلاعات خلاف واقع میتواند موجب رد درخواست و ایجاد مسئولیت قانونی شود.
درخواستکننده باید نشان دهد که پرداخت هزینه، با توجه به شرایط اقتصادی او، عملاً امکانپذیر نیست. مالکیت ملک، خودرو، سهام یا دریافت درآمد مستمر، لزوماً به معنای رد قطعی نیست؛ اما ارزش و امکان دسترسی به این داراییها در تصمیم دادگاه اثر دارد.
شاهد باید صرفاً آشنای متقاضی نباشد، بلکه از وضعیت واقعی معیشت او اطلاع کافی داشته باشد. دادگاه ممکن است برای بررسی ادعا، توضیح بیشتر بخواهد یا درباره دارایی و درآمد متقاضی تحقیق کند.
درخواست را میتوان ضمن دادخواست تجدیدنظر یا با دادخواست جداگانه مطرح کرد. ثبت معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و مرجع رسیدگی، دادگاهی است که مطابق مقررات صلاحیت رسیدگی به دعوای اصلی یا مرحله مربوط را دارد. متقاضی باید در مهلت اعتراض اقدام کند؛ مهلت تجدیدنظر برای اشخاص داخل کشور معمولاً بیست روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه است، مگر قانون یا وضعیت خاص پرونده حکم دیگری داشته باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل تجدید نظر را ببینید.
پذیرش اعسار، معافیت موقت از پرداخت هزینه همان دادرسی است و به معنای بخشش محکومبه، خسارت یا سایر بدهیهای پرونده نیست. همچنین اگر بعداً توانایی مالی شخص ثابت شود، امکان مطالبه هزینه طبق مقررات وجود دارد.
فرض کنید «مریم» به پرداخت مبلغی محکوم شده و برای اعتراض به رأی، توان پرداخت هزینه مرحله تجدیدنظر را ندارد. او همراه با دادخواست تجدیدنظر، اعسار از هزینه تجدید نظر خواهی را مطرح میکند و استشهادیه دو نفر از همکاران سابق، اجارهنامه، مدارک بیکاری و هزینه درمان فرزندش را ارائه میدهد. اگر دادگاه دلایل را کافی بداند، درخواست پذیرفته میشود و رسیدگی به اعتراض او بدون پرداخت فوری هزینه ادامه مییابد. اما اگر مشخص شود وی ملک قابل فروش یا درآمد پنهان دارد، احتمال رد درخواست وجود خواهد داشت.
ثبت درخواست بدون دادخواست تجدیدنظر، ارائه استشهادیه ناقص، ذکر نکردن داراییها، بیتوجهی به ابلاغها و تصور اینکه اعسار شامل همه هزینههای آینده میشود، از خطاهای مهم است. همچنین اعسار از هزینه تجدید نظر خواهی با اعسار از پرداخت محکومبه تفاوت دارد؛ اولی مربوط به هزینه رسیدگی است و دومی به ناتوانی از اجرای حکم مالی مربوط میشود. بنابراین متن درخواست باید دقیق، مستند و متناسب با موضوع پرونده تنظیم شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل رایگان 24 ساعته را ببینید.
اعسار از هزینه تجدید نظر خواهی راهی برای حفظ حق اعتراض اشخاص ناتوان از پرداخت است، اما پذیرش آن خودکار نیست. ارائه مدارک مالی واقعی، شاهدان آگاه و اقدام در مهلت قانونی، احتمال رسیدگی مؤثر را افزایش میدهد. پیش از ثبت، باید نوع هزینه، مرجع صالح و وضعیت پرونده بررسی شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در حکیمیه را ببینید.