آیا مالک میتواند اجارهبهای واحد دارای سرقفلی را هر زمان که بخواهد افزایش دهد؟ افزایش اجاره بهای سرقفلی بهطور معمول بدون توافق معتبر یا مبنای قراردادی امکانپذیر نیست و مالک نمیتواند صرفاً با اعلام یک مبلغ جدید، مستأجر را ملزم به پرداخت آن کند. میزان اجاره باید بر اساس قرارداد، توافق بعدی طرفین، عرف قابل اثبات یا تصمیم مرجع صالح تعیین شود. بنابراین، پیش از پذیرش مبلغ جدید، متن اجارهنامه، سابقه پرداختها و نوع حق ایجادشده برای مستأجر باید بررسی شود.
سرقفلی با اجارهبها یکسان نیست. سرقفلی مبلغ یا حقی است که در برابر موقعیت تجاری، قابلیت فعالیت و منافع خاص محل ایجاد میشود؛ اما اجارهبها مبلغ دورهای استفاده از ملک است. پرداخت سرقفلی بهتنهایی به معنای ثابت ماندن همیشگی اجارهبها نیست، ولی مالک نیز حق ندارد بدون مبنا، اجاره را یکطرفه تغییر دهد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل ملکی در تهران را ببینید.
اگر در قرارداد، شرط تعدیل سالانه، تعیین اجاره بر اساس نظر کارشناس یا سازوکار مشخصی برای تمدید پیشبینی شده باشد، همان شرط اهمیت اصلی دارد. در صورت نبود چنین شرطی، افزایش اجاره معمولاً نیازمند توافق جدید است. قراردادهای قدیمی، بهویژه قراردادهایی که تابع مقررات خاص روابط موجر و مستأجر هستند، ممکن است آثار متفاوتی نسبت به قراردادهای جدید داشته باشند؛ بنابراین تاریخ قرارداد و قانون حاکم باید دقیق احراز شود.
مستأجر باید نشان دهد مبلغ مطالبهشده با قرارداد یا توافق معتبر سازگار نیست. مدارک مؤثر میتواند شامل اجارهنامه اصلی و الحاقیهها، رسیدهای بانکی، اظهارنامهها، پیامهای ردوبدلشده، رسید پرداخت سرقفلی، پروانه کسب و مدارک مربوط به سابقه تصرف باشد. رسیدهای منظم پرداخت اجاره قبلی، بهویژه اگر مالک آنها را بدون اعتراض دریافت کرده باشد، میتواند در ارزیابی رابطه قراردادی مؤثر باشد؛ هرچند بهتنهایی همیشه به معنای پذیرش دائمی همان مبلغ نیست.
نخست باید با ارسال اظهارنامه، مبنای افزایش و مستندات آن از مالک مطالبه شود. اگر توافق حاصل نشود، بسته به خواسته، وضعیت قرارداد و نوع رابطه استیجاری، موضوع میتواند در مرجع صالح قضایی یا مرجع مربوط به حل اختلاف مطرح شود. خواسته ممکن است شامل الزام به رعایت قرارداد، مطالبه مبالغ اضافی، اثبات اعتبار توافق یا دفاع در برابر ادعای تخلف از پرداخت باشد. پرداخت نکردن کل اجاره بدون مشورت حقوقی نیز میتواند برای مستأجر خطرناک باشد؛ زیرا مالک ممکن است آن را تخلف قراردادی تلقی کند.
فرض کنید مستأجر مغازهای در سالهای گذشته مبلغی بابت سرقفلی پرداخته و در قرارداد، اجاره ماهانه مشخص شده اما شرطی برای افزایش سالانه وجود ندارد. مالک پس از چند سال، افزایش اجاره بهای سرقفلی را اعلام میکند و پرداخت مبلغ قبلی را نمیپذیرد. مستأجر با ارائه قرارداد، رسیدهای پرداخت و اظهارنامه اعلام میکند که مبلغ جدید را قبول نکرده است. در این وضعیت، نتیجه قطعی نیست؛ مرجع رسیدگی باید متن قرارداد، رفتار طرفین، قانون حاکم و خواسته دقیق دعوا را بررسی کند. اگر توافق معتبر جدیدی وجود نداشته باشد، ادعای افزایش یکطرفه الزاماً پذیرفته نمیشود.
در قرارداد تمدید، مبلغ اجاره، درصد یا شاخص تعدیل، زمان بازنگری، تکلیف مالیات و هزینههای جاری و آثار عدم توافق باید روشن نوشته شود. همچنین سرقفلی، حق کسب و پیشه و حق انتقال به غیر نباید با عبارتهای مبهم جایگزین یکدیگر شوند. برای تعیین مبلغ منصفانه، میتوان از ارزیابی کارشناس رسمی استفاده کرد؛ اما نظریه کارشناسی تا زمانی که مبنای قراردادی یا تصمیم مرجع صالح قرار نگیرد، الزامآور مطلق برای طرفین نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل مشاوره حقوقی ملکی را ببینید.
افزایش اجاره بهای سرقفلی تابع قرارداد و وضعیت حقوقی ملک است، نه تصمیم یکجانبه مالک. بررسی تاریخ قرارداد، نوع حق مستأجر، شرط تعدیل و مدارک پرداخت، نخستین گام است. مستأجر باید ضمن حفظ دلیل و پرداخت منظم مبلغ مورد تعهد، پیش از امضای توافق جدید یا توقف پرداخت، از مشاوره حقوقی متناسب با پرونده استفاده کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خانواده در پاکدشت را ببینید.