برای شروع اقدام برای انحصار وراثت باید درخواست صدور گواهی انحصار وراثت را از مسیر تعیینشده در محل اقامت آخر متوفی ثبت کنید؛ امروزه این فرایند در بسیاری از موارد بهصورت الکترونیکی و از طریق سامانهها یا دفاتر خدمات مربوط انجام میشود و در صورت فعال نبودن مسیر ثبتی، مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و مرجع صالح قضایی ضرورت دارد. این گواهی، ورثه و میزان سهمالارث قانونی آنان را مشخص میکند، اما بهتنهایی مالکیت هر مال یا تسویه دیون متوفی را ثابت نمیکند.
مدارک باید اطلاعات هویتی متوفی و تمام ورثه را پوشش دهد. نقص در نام، شماره ملی یا وضعیت تأهل میتواند باعث تأخیر یا نیاز به اصلاح درخواست شود. معمولاً مدارک زیر مورد نیاز است:
ابتدا باید آخرین اقامتگاه متوفی مشخص شود؛ زیرا صلاحیت مرجع رسیدگی معمولاً بر همین اساس تعیین میشود. سپس اطلاعات ورثه در درخواست درج و مدارک بارگذاری یا ارائه میشود. پس از بررسی، در صورت کامل بودن اطلاعات، گواهی صادر و ابلاغ میشود. در برخی پروندهها، بهخصوص وقتی درباره هویت ورثه، نسب، ازدواج یا فوت یکی از اشخاص ابهام وجود دارد، ممکن است بررسی بیشتر، ارائه شاهد یا مراجعه به دادگاه لازم شود.
پیش از اقدام برای انحصار وراثت باید مشخص کنید گواهی مورد نیاز شما محدود یا نامحدود است. گواهی محدود برای مواردی با ارزش مالی پایینتر کاربرد دارد، اما برای نقلوانتقال املاک، سهام، حسابهای بانکی یا داراییهای با ارزش بیشتر، معمولاً گواهی نامحدود و تشریفات کاملتر لازم میشود. مرز مالی و شیوه اجرا ممکن است تابع مقررات و رویه جاری باشد؛ بنابراین باید در زمان درخواست از مرجع مربوط استعلام شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ارث را ببینید.
صدور گواهی، به معنای پرداخت بدهیهای متوفی یا امکان تقسیم فوری ترکه نیست. دیون متوفی، هزینههای مقدم بر تقسیم و حقوق قانونی اشخاص باید در فرایند تصفیه ترکه مورد توجه قرار گیرد. همچنین برای انتقال برخی داراییها، مدارک مالیاتی و مفاصاحسابهای لازم مطالبه میشود. ورثه اصولاً بیش از میزان ترکه مسئول پرداخت بدهی متوفی نیستند، مگر آنکه تعهد یا رفتار قانونی خاصی مسئولیت بیشتری ایجاد کرده باشد.
فرض کنید پس از فوت پدر خانواده، یکی از فرزندان در شناسنامه نام خانوادگی متفاوتی دارد و نام مادر نیز در اسناد قدیمی با مشخصات فعلی یکسان نیست. در این وضعیت، اقدام برای انحصار وراثت قابل ثبت است، اما صدور گواهی لزوماً فوری نخواهد بود. متقاضی باید اسناد سجلی، مدارک نسب و در صورت نیاز رأی اصلاح شناسنامه یا گواهیهای تکمیلی را ارائه کند. صرف ادعای فرزند بودن، بدون دلیل قابل بررسی، برای درج نام شخص در گواهی کافی نیست.
حذف یکی از ورثه، اعلام نکردن همسر دائمی متوفی، بیتوجهی به فرزند متوفی که پیش از او فوت کرده، ثبت درخواست در حوزه نامرتبط و ارائه تصویر ناخوانا از مدارک از خطاهای رایج است. همچنین انحصار وراثت با تقسیمنامه، افراز ملک و انتقال سند تفاوت دارد. اگر اختلاف جدی درباره وراث یا اعتبار وصیتنامه وجود دارد، بهتر است همزمان با اقدام برای انحصار وراثت، از مشاوره وکیل متخصص ارث استفاده شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل مشاوره حقوقی رایگان را ببینید.
برای اقدام برای انحصار وراثت ابتدا مدارک هویتی و وضعیت خانوادگی متوفی را کامل کنید، سپس مسیر الکترونیکی یا قضایی فعال در حوزه مربوط را بررسی و درخواست را ثبت کنید. دقت در معرفی همه ورثه، انتخاب نوع گواهی و تفکیک صدور گواهی از پرداخت بدهی و انتقال اموال، از مهمترین عوامل جلوگیری از تأخیر و اختلاف است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پونک تهران را ببینید.