آیا شخصی که در دادگاه یا خارج از آن به حقی علیه خود اقرار کرده، میتواند بعداً گفته خود را پس بگیرد؟ پاسخ کوتاه این است که انکار بعد از اقرار اصولاً پذیرفته نمیشود، مگر اینکه شخص بتواند فساد اقرار، اشتباه، اکراه، اجبار یا عذر قابل قبول دیگری را اثبات کند. بنابراین، صرف پشیمانی یا تغییر موضع معمولاً برای بیاثر کردن اقرار کافی نیست.
اقرار، اعلام وجود حقی برای دیگری و به زیان خود شخص است. مطابق قواعد قانون مدنی، اقرارکننده به مفاد اقرار خود ملتزم میشود و دادگاه در صورت احراز شرایط قانونی، آن را علیه او معتبر میداند. در همین چارچوب، ماده ۱۲۷۷ قانون مدنی مقرر میکند که انکار پس از اقرار اصولاً مسموع نیست؛ اما اگر مقر ادعا کند اقرار او فاسد، ناشی از اشتباه یا غلط بوده، یا عذر قابل قبولی برای بیان آن داشته است، دادگاه باید این ادعا را بررسی کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
در نتیجه، انکار بعد از اقرار به خودی خود ارزش اثباتی اقرار را از بین نمیبرد. شخص منکر باید توضیحی مشخص و قابل اثبات ارائه کند؛ برای نمونه، ثابت کند متن را به علت بیاطلاعی امضا کرده، مفهوم عبارت را نفهمیده، تحت تهدید قرار گرفته یا اقرار وی درباره موضوعی برخلاف واقع و ناشی از اشتباه روشن بوده است.
اعتبار اقرار به قصد، اختیار، اهلیت و روشن بودن موضوع آن وابسته است. مهمترین مواردی که میتواند زمینه بررسی مجدد را فراهم کند عبارت است از:
ادعای این موارد باید با دلیل همراه باشد. پیامها، فایل صوتی و تصویری، شهادت اشخاص حاضر، اسناد پزشکی، قرائن زمانی و محتوای کامل صورتجلسه میتوانند در ارزیابی دادگاه مؤثر باشند؛ البته اعتبار هر دلیل به نحوه تحصیل، اصالت و ارتباط آن با موضوع پرونده بستگی دارد.
در پروندههای حقوقی، اقرار معتبر معمولاً دلیل مهمی علیه اقرارکننده است و پس گرفتن آن، بدون اثبات عیب مؤثر، نتیجهای ندارد. در پرونده کیفری نیز اقرار متهم باید آزادانه، روشن و با اوضاع پرونده سازگار باشد. اظهاراتی که بر اثر شکنجه، تهدید یا اجبار گرفته شده باشد، اعتبار قانونی ندارد؛ با این حال، انکار بعدی متهم نیز به تنهایی موجب بیاعتباری اقرار قبلی یا صدور حکم برائت نمیشود. قاضی مجموعه دلایل، قرائن و نحوه تنظیم اقرار را بررسی میکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
فرض کنید «الف» در یک صورتجلسه امضا میکند که مبلغی به «ب» بدهکار است، اما چند روز بعد اعلام میکند متن را بدون مطالعه و تحت تهدید امضا کرده است. در این وضعیت، صرف ادعای انکار بعد از اقرار کافی نیست. اگر الف بتواند پیامهای تهدیدآمیز، شهادت شاهدان یا قرائن دیگری ارائه کند، دادگاه باید درباره اختیار و صحت اقرار تحقیق کند. در مقابل، اگر هیچ دلیل معتبری وجود نداشته باشد و متن نیز روشن و بدون قید باشد، احتمال استناد به اقرار افزایش مییابد؛ هرچند نتیجه نهایی به تمام مدارک پرونده وابسته است.
انکار بعد از اقرار استثنایی و وابسته به دلیل است، نه راهی عادی برای تغییر موضع. اقرار روشن و اختیاری معمولاً آثار حقوقی خود را حفظ میکند؛ اما اگر عیب مؤثر در شکلگیری یا انتساب آن وجود داشته باشد، میتوان با ارائه دلیل، از دادگاه درخواست بررسی اعتبار اقرار و آثار آن را کرد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در دیلمان را ببینید.