آیا میتوان اعتبار یک سند رسمی را با انکار یا تردید از بین برد؟ خیر؛ انکار و تردید سند رسمی در دادگاه اصولاً پذیرفته نیست و شخصی که سند رسمی علیه او ارائه شده است باید، حسب مورد، ادعای جعل یا بیاعتباری قانونی سند را مطرح کند. سند رسمی سندی است که در اداره ثبت اسناد، دفتر اسناد رسمی یا نزد مأمور رسمی صالح و مطابق مقررات تنظیم شده باشد؛ بنابراین صرف ادعای «این امضا متعلق به من نیست» معمولاً برای بیاثر کردن آن کافی نیست.
در حقوق ایران، سند رسمی از اعتبار اثباتی ویژهای برخوردار است. انکار یعنی شخص، انتساب خط، امضا، مهر یا اثر انگشت سند را به خود نپذیرد؛ تردید نیز زمانی مطرح میشود که انتساب سند به شخص دیگری برای مدعی روشن نباشد. این دو دفاع بیشتر درباره سند عادی کاربرد دارند. در برابر سند رسمی، قانون مدنی انکار و تردید را قابل استماع نمیداند و راه اعتراض را به ادعای جعل یا اثبات از بین رفتن اعتبار قانونی سند محدود میکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
مهمترین راه، ادعای جعل است؛ یعنی ادعا شود سند از ابتدا ساختگی بوده، مفاد آن دستکاری شده یا امضا و مهر به صورت غیرقانونی ایجاد شده است. جعل باید با بیان روشن و، تا حد امکان، ارائه دلیل مطرح شود. راه دیگر، اثبات بیاعتباری سند است؛ برای نمونه، ممکن است ثابت شود تنظیمکننده سند صلاحیت نداشته، سند برخلاف قانون تنظیم شده، موضوع معامله از بین رفته یا تعهد با پرداخت، اقاله، فسخ یا سبب قانونی دیگری خاتمه یافته است.
اعتراض معمولاً در همان دعوایی مطرح میشود که سند در آن ارائه شده است؛ برای مثال، در پاسخ به دادخواست مطالبه وجه یا الزام به تنظیم سند. اگر شخص میخواهد به طور مستقل بیاعتباری یا جعل سند را پیگیری کند، انتخاب مرجع به نوع سند، خواسته و رابطه آن با دعوای اصلی بستگی دارد. ادعاهای شکلی مانند جعل یا انکار نسبت به سند عادی باید در مرحله مناسب دادرسی و بدون تأخیر مطرح شوند؛ سکوت یا تأخیر ممکن است فرصت دفاع مؤثر را کاهش دهد. دادگاه میتواند برای بررسی اصالت، سند را به کارشناس رسمی ارجاع دهد، اما نظر کارشناسی به تنهایی جایگزین تصمیم قضایی نیست.
فرض کنید «رضا» علیه «مینا» بابت یک وکالتنامه رسمی طرح دعوا کند. مینا نمیتواند صرفاً با عنوان انکار و تردید سند رسمی بگوید امضای من در دفترخانه معتبر نیست؛ زیرا سند در مرجع رسمی تنظیم شده است. اگر او معتقد باشد شخص دیگری با مدارک هویتی جعلی و بدون حضور واقعی او سند را تنظیم کرده، باید دلایل خود را برای ادعای جعل یا بیاعتباری ارائه کند. نتیجه پرونده به سوابق دفترخانه، مدارک شناسایی، گزارش کارشناسی و سایر قرائن وابسته خواهد بود.
یکی از اشتباهها، استفاده از عبارتهای کلی مانند «قبول ندارم» بدون تعیین مبنای حقوقی است. اشتباه دیگر، یکی دانستن سند رسمی با سند عادی و درخواست کارشناسی بدون طرح ادعای مناسب است. همچنین کارشناسی خط یا امضا زمانی اثرگذار است که موضوع اختلاف، جعل یا اصالت سند باشد؛ نه اینکه به تنهایی هر ایراد ماهوی به معامله را ثابت کند. در نتیجه، انکار و تردید سند رسمی عنوان دفاعی مناسبی نیست و باید علت دقیق بیاعتباری یا جعل، همراه با مدارک مربوط، بیان شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی شبانه روزی را ببینید.
سند رسمی قابل انکار یا تردید نیست، اما مصون از اعتراض هم نیست. ادعای جعل، اثبات فقدان صلاحیت، بیاعتباری مفاد یا زوال تعهد، مسیرهای احتمالی اعتراض هستند. پیش از اقدام، متن سند و پرونده را دقیق بررسی کنید؛ زیرا انتخاب نادرست عنوان دفاعی ممکن است موجب از دست رفتن فرصت ارائه دلیل شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در دماوند را ببینید.