اگر مدت اجاره تمام شده باشد و مستاجر ملک را تحویل ندهد، چه اقدامی باید انجام داد؟ در این وضعیت، اگر مستاجر تخلیه نکند، موجر میتواند با ارائه قرارداد و مدارک مالکیت، حسب مورد درخواست صدور دستور تخلیه یا حکم تخلیه را از مرجع صالح مطرح کند. انتخاب مسیر درست به نوع قرارداد، رسمی یا عادی بودن آن، وجود یا نبود شرایط قانونی و وضعیت ودیعه بستگی دارد.
نخست باید مشخص شود مدت اجاره پایان یافته یا موجر به دلیل دیگری مانند عدم پرداخت اجارهبها، استفاده برخلاف قرارداد یا انتقال ملک به شخص دیگر، حق فسخ یا مطالبه تخلیه پیدا کرده است. پایان مدت، معمولاً روشنترین مبنای درخواست تخلیه است؛ اما صرف نارضایتی موجر یا تصمیم یکطرفه او، بدون وجود مبنای قراردادی یا قانونی، برای تخلیه کافی نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی املاک را ببینید.
در اجارههای مشمول مقررات جدید، قرارداد عادی باید شرایط شکلی لازم، از جمله امضای طرفین و گواهی شاهدان پیشبینیشده در قانون را داشته باشد. قراردادهای رسمی نیز ممکن است از مسیر اجرای ثبت پیگیری شوند. در مقابل، برخی اماکن تجاری یا قراردادهای قدیمی ممکن است تابع مقررات متفاوتی باشند و تخلیه فوری درباره آنها قابل اعمال نباشد.
موجر نباید شخصاً قفل ملک را عوض کند، وسایل مستاجر را بیرون بریزد یا آب و برق را قطع کند. این اقدامات میتواند موجب مسئولیت مدنی یا کیفری شود و حتی روند قانونی تخلیه را پیچیده کند. همچنین مطالبه اجارهبهای معوق، خسارت و تخلیه، ممکن است به رسیدگیهای جداگانه یا خواستههای همزمان نیاز داشته باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
دستور تخلیه معمولاً زمانی مطرح است که رابطه استیجاری و پایان آن از اسناد معتبر بهطور روشن قابل تشخیص باشد و اختلاف اساسی درباره اصل قرارداد وجود نداشته باشد. این دستور، رسیدگی ماهوی گسترده مانند دعوای کامل را لازم ندارد. اما اگر مستاجر به اعتبار قرارداد، تمدید اجاره، پرداخت اجارهبها، حق سرقفلی یا وجود اختلاف جدی استناد کند، ممکن است طرح دعوای تخلیه و رسیدگی قضایی لازم شود.
پیش از اقدام، اظهارنامه رسمی برای اعلام پایان اجاره و مطالبه تحویل ملک میتواند از نظر اثبات مطالبه و تعیین موضع طرفین مفید باشد؛ هرچند در همه پروندهها جایگزین تشریفات قانونی درخواست تخلیه نیست. اگر مستاجر تخلیه نکند، مرجع رسیدگی مدارک و دفاعیات هر دو طرف را بررسی میکند و نتیجه به وضعیت قرارداد وابسته است.
فرض کنید سارا آپارتمانی را برای یک سال اجاره داده و مدت قرارداد پایان یافته است. مستاجر مدعی است موجر شفاهی با تمدید سهماهه موافقت کرده، اما پیام یا شاهد قابل اتکایی ارائه نمیدهد. سارا باید قرارداد، اظهارنامه، مدارک مالکیت و وضعیت ودیعه را آماده کند و از مسیر قانونی درخواست تخلیه بدهد. در این مثال، اگر مستاجر تخلیه نکند، صرف ادعای تمدید شفاهی الزاماً مانع تخلیه نیست؛ ولی مرجع رسیدگی باید ارزش ادعا و دلایل ارائهشده را بررسی کند.
اجرای تصمیم باید از طریق مرجع اجرا انجام شود و موجر حق ندارد شخصاً آن را اجرا کند. تحویل ودیعه یا تعیین تکلیف آن، پرداخت اجارهبهای تا زمان تحویل، صورتجلسه وضعیت ملک و ثبت خسارتهای احتمالی اهمیت زیادی دارد. اگر مستاجر مدعی پرداخت یا تمدید باشد، رسیدها، پیامها و شهادت شهود میتواند در ارزیابی پرونده مؤثر باشد.
در پاسخ به این پرسش که اگر مستاجر تخلیه نکند چه باید کرد، راهکار درست، بررسی قرارداد و انتخاب میان دستور تخلیه، حکم تخلیه یا مسیر اجرای ثبت است. اقدام خودسرانه، بیتوجهی به ودیعه و طرح دعوا بدون مدرک، از خطاهای رایج است. مشورت با وکیل یا کارشناس حقوقی، بهویژه در قراردادهای تجاری و اختلاف درباره تمدید، از هزینه و تأخیر احتمالی جلوگیری میکند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خوب در پیشوا را ببینید.