آیا ممکن است دعوایی با وجود داشتن موضوع و دلیل، علیه شخص نادرستی مطرح شده باشد؟ بله؛ در این وضعیت، ایراد عدم توجه دعوی مطرح میشود؛ یعنی ادعای خواهان از نظر رابطه حقوقی، تعهد یا مسئولیت، متوجه خوانده پرونده نیست. این ایراد ناظر به اصل دعوا علیه شخص مشخص است و با ضعف دلیل یا بیحقی خواهان تفاوت دارد.
مبنای این ایراد آن است که خوانده، طرف واقعی رابطه حقوقی مورد ادعا نیست یا قانوناً مسئولیتی درباره خواسته ندارد. برای نمونه، اگر خواهان مطالبه وجه قرارداد را از شخصی درخواست کند که نه قرارداد را امضا کرده، نه نماینده قراردادی طرف اصلی بوده و نه تعهدی مستقل پذیرفته است، خوانده میتواند به این موضوع اعتراض کند.
این ایراد ممکن است در مواردی مانند طرح دعوا علیه مالک قبلی به جای مالک فعلی، اقامه دعوای مطالبه خسارت علیه شخصی غیر از عامل ورود زیان، یا درخواست اجرای تعهد از فردی که تعهد به نام او ایجاد نشده است، مطرح شود. البته صرف انکار خوانده کافی نیست و دادگاه باید رابطه حقوقی طرفین و اسناد ارائهشده را بررسی کند.
در ایراد عدم توجه دعوی، بحث اصلی این نیست که خواهان حق خود را ثابت کرده یا نه؛ بلکه پرسش مقدماتی این است که آیا اصولاً خوانده میتواند مخاطب این ادعا باشد. در مقابل، اگر خوانده طرف صحیح دعوا باشد اما اسناد خواهان اعتبار نداشته یا وقوع تخلف اثبات نشود، موضوع معمولاً به ماهیت دعوا مربوط میشود و میتواند به رد یا بیحقی خواهان منتهی شود.
همچنین این ایراد با ایراد متوجه نبودن دعوا بهطور کلی یکی نیست. ممکن است اصل ادعا قابل طرح باشد، اما علیه شخص انتخابشده مطرح نشده باشد. در چنین حالتی، اصلاح طرف دعوا یا طرح دعوای جدید، بسته به وضعیت پرونده و مقررات مربوط، ضرورت پیدا میکند.
خوانده باید ایراد را ترجیحاً در اولین جلسه دادرسی و پیش از ورود دادگاه به ماهیت دعوا مطرح کند. این دفاع میتواند در لایحه دفاعیه یا به صورت شفاهی در جلسه بیان شود و بهتر است همراه با توضیح روشن درباره نبود رابطه حقوقی و مدارک مربوط باشد. مطابق مقررات آیین دادرسی مدنی، ایرادات باید در مهلت مقرر دادرسی مطرح شوند؛ تأخیر ممکن است باعث شود دادگاه به آن ترتیب اثر ندهد، مگر در مواردی که قانون استثنا کرده باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
اگر دادگاه ایراد را وارد بداند، معمولاً به جای بررسی کامل حقانیت خواهان، قرار رد دعوا صادر میکند؛ زیرا دعوا علیه شخصی مطرح شده که ادعا متوجه او نیست. این تصمیم الزاماً به معنای اثبات حق خوانده یا از بین رفتن اصل ادعای خواهان نیست و خواهان ممکن است با رعایت شرایط قانونی، دعوا را علیه شخص صحیح مطرح کند.
فرض کنید شرکت «الف» بابت فروش کالا طلبکار است، اما مدیر شرکت را شخصاً طرف دعوا قرار میدهد؛ در حالی که قرارداد به نام شرکت منعقد شده و مدیر، ضمانت شخصی یا تعهد مستقل نداده است. در این مثال، مدیر میتواند ایراد عدم توجه دعوی را مطرح کند و اساسنامه، قرارداد و اسناد معامله را ارائه دهد. با این حال، اگر خواهان ثابت کند مدیر شخصاً ضمانت کرده یا مرتکب تقصیر مستقل شده است، نتیجه به بررسی همان اسناد و اوضاع پرونده بستگی خواهد داشت. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی تلفنی رایگان قوه قضاییه را ببینید.
ایراد عدم توجه دعوی دفاعی شکلی و مهم برای جلوگیری از رسیدگی ماهوی علیه شخص نامرتبط است. موفقیت آن به تشخیص دقیق رابطه حقوقی، زمان طرح ایراد و مدارک پرونده بستگی دارد. پیش از استفاده از این دفاع، باید میان نداشتن رابطه با خوانده و صرفاً ناتوانی خواهان در اثبات ادعا تفاوت گذاشت. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در امیرآباد را ببینید.