آیا میتوان اختیار گستردهای را که به وکیل دادهاید پس گرفت؟ بله؛ در حالت عادی، باطل کردن وکالت نامه تام با اعلام عزل وکیل از طریق دفتر اسناد رسمی امکانپذیر است، اما اگر وکالتنامه بلاعزل باشد یا اختیار وکیل در ضمن عقد لازم ایجاد شده باشد، صرف مراجعه به دفترخانه همیشه کافی نیست. نتیجه نهایی به متن سند، وضعیت حقوقی موکل و اقداماتی که وکیل انجام داده بستگی دارد.
عبارت «تام» معمولاً اصطلاحی عرفی برای وکالتنامهای با اختیارات گسترده است و بهتنهایی نشان نمیدهد که وکالت بلاعزل است. باید متن سند بررسی شود تا مشخص گردد وکیل درباره فروش، انتقال، دریافت وجه، مراجعه به ادارات، طرح دعوا یا امضای اسناد چه اختیاری دارد. وکیل اصولاً باید در حدود اختیار اعطاشده و با رعایت مصلحت موکل عمل کند؛ بنابراین گستردگی اختیار، به معنای مالک شدن وکیل یا سلب مالکیت از موکل نیست.
بر اساس قواعد عمومی وکالت، موکل میتواند وکیل را عزل کند؛ مگر آنکه عدم عزل در ضمن عقد لازم شرط شده باشد. همچنین با استعفای وکیل یا فوت و جنون هر یک از موکل و وکیل، وکالت پایان مییابد. در مواردی مانند جعل، فقدان قصد و رضا، نداشتن اهلیت، یا تنظیم سند برخلاف واقع، موضوع ممکن است از «عزل» فراتر رفته و نیازمند دعوای ابطال سند یا اثبات بیاعتباری عمل حقوقی باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل جعل را ببینید.
اگر در سند عبارت «بلاعزل» آمده باشد، باید بررسی کرد این وصف چگونه و در چه قراردادی ایجاد شده است. در چنین وضعی، ادعای پشیمانی بهتنهایی معمولاً برای بیاثر کردن وکالت کافی نیست؛ اما تخلف وکیل، تحقق شرط فسخ، صوری بودن معامله پایه یا وجود ایراد اساسی در سند میتواند زمینه پیگیری قضایی ایجاد کند.
ثبت عزل بهتنهایی معاملهای را که پیشتر و در حدود اختیار انجام شده، خودبهخود از بین نمیبرد. تاریخ اطلاع وکیل، زمان انجام معامله، حدود اختیار و وضعیت طرف معامله در نتیجه پرونده اهمیت دارد. به همین دلیل، باطل کردن وکالت نامه تام باید پیش از هر اقدام جدید و با بررسی اسناد انجام شود.
فرض کنید مالک، وکالتنامه تامی برای فروش یک ملک به برادر خود میدهد، اما در سند شرط بلاعزل درج نمیشود. مالک سپس با حضور در دفترخانه، وکیل را عزل میکند و مراتب را نیز به او اطلاع میدهد. اگر وکیل بعد از اطلاع، ملک را منتقل کند، مالک میتواند با استناد به عزل و خارج شدن وکیل از حدود اختیار، بیاعتباری اقدام او را پیگیری کند؛ البته نتیجه به تاریخها، نحوه ابلاغ و اسناد معامله وابسته است. در این مثال، باطل کردن وکالت نامه تام از طریق عزل رسمی انجام شده، نه با پاره کردن نسخه کاغذی سند.
اعلام شفاهی، پیامرسان یا تماس تلفنی معمولاً جایگزین اقدام رسمی و دلیل قابل اتکا نمیشود. همچنین نباید «عزل وکیل»، «ابطال وکالتنامه» و «ابطال معامله» را یکسان دانست؛ هرکدام موضوع و آثار متفاوتی دارند. پیش از امضا یا طرح دعوا، متن کامل سند، شرط بلاعزل، قرارداد پایه و سوابق نقلوانتقال بررسی شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی رایگان قوه قضاییه را ببینید.
باطل کردن وکالت نامه تام در حالت عادی با عزل رسمی و اطلاع قابل اثبات به وکیل امکانپذیر است، اما وکالت بلاعزل، اقدامات قبلی و ایرادهای احتمالی سند، مسیر جداگانهای دارند. برای انتخاب اقدام درست، بررسی دقیق سند و مشورت با وکیل دادگستری یا سردفتر ضروری است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در جوادیه را ببینید.