آیا کارفرما میتواند به دلیل درخواست کارگر، او را بیمه نکند؟ خیر؛ بیمه نشدن به درخواست کارگر معمولاً موجب از بین رفتن تکلیف قانونی کارفرما نمیشود. هرگاه رابطه کاری واقعی وجود داشته باشد، کارفرما باید کارگر را مطابق مقررات تأمین اجتماعی بیمه کند؛ حتی اگر کارگر شفاهی یا کتبی اعلام کرده باشد که به بیمه نیاز ندارد یا حق بیمه را دریافت نمیکند.
بیمه کردن کارگران، در صورت تحقق رابطه کار، یک تکلیف قانونی و مرتبط با حقوق عمومی است و صرفاً حق قابل اسقاط کارگر محسوب نمیشود. بنابراین توافقی که به موجب آن کارگر از بیمه خود صرفنظر کند، اصولاً نمیتواند مسئولیت کارفرما را از بین ببرد. امضای برگهای با عنوان «عدم نیاز به بیمه» نیز لزوماً مانع مطالبه سابقه بیمه و حق بیمههای معوق نخواهد بود.
البته تشخیص رابطه کار به عنوان قرارداد بستگی دارد. وجود دستمزد، تبعیت از دستورهای کارفرما، انجام کار در زمان یا محل مشخص و استمرار همکاری، از نشانههای مهم رابطه کارگری و کارفرمایی است. در مقابل، قرارداد مستقل واقعی که در آن شخص نتیجه کار مشخصی را بدون تبعیت مستمر ارائه میکند، ممکن است مشمول رابطه استخدامی تلقی نشود؛ عنوان قرارداد بهتنهایی تعیینکننده نیست.
کارگر باید بتواند اصل اشتغال، مدت کار، میزان مزد و هویت کارفرما را اثبات یا دستکم برای آن قرائن قابل بررسی ارائه کند. در چنین پروندهای، موضوع بیمه نشدن به درخواست کارگر معمولاً در برابر دلایل مربوط به اصل رابطه کاری، اهمیت ثانویه دارد و دفاع کارفرما بهتنهایی کافی نیست.
نبود قرارداد کتبی به معنای نبود رابطه کاری نیست. با این حال، ادعا باید با مجموعهای از شواهد پشتیبانی شود؛ زیرا نتیجه رسیدگی به کیفیت مدارک، اظهارات طرفین و بررسیهای مرجع صالح وابسته است.
کارگر میتواند شکایت خود را درباره رابطه کاری و الزام به پرداخت حقوق قانونی در اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل اشتغال مطرح کند. پس از احراز رابطه کار، مدت اشتغال و مزد، نتیجه میتواند مبنای پیگیری موضوع نزد سازمان تأمین اجتماعی برای محاسبه و مطالبه حق بیمه قرار گیرد. همزمان، در برخی موارد سازمان تأمین اجتماعی نیز با بازرسی یا بررسی اسناد، وضعیت بیمه را ارزیابی میکند.
درخواست باید دقیق باشد و تاریخ شروع و پایان کار، عنوان شغلی، میزان مزد، نشانی کارگاه و مشخصات کارفرما را دربرگیرد. بهتر است کارگر پیش از طرح دعوا، نسخهای از اسناد و پیامهای خود را نگهداری کند و از امضای اقرارنامهای که مفاد آن را نمیداند خودداری کند.
فرض کنید مریم به مدت هجده ماه در یک فروشگاه با ساعت کاری ثابت فعالیت کرده و حقوق خود را به حساب بانکی دریافت کرده است. او در ابتدای کار، به دلیل نگرانی از کسر سهم بیمه، برگهای درباره بیمه نشدن به درخواست کارگر امضا کرده است. اگر پیامهای کاری، واریزهای منظم و شهادت همکاران استمرار کار را نشان دهد، این برگه لزوماً مانع احراز رابطه کار و مطالبه سابقه بیمه نخواهد بود. با این حال، ممکن است درباره مدت واقعی اشتغال یا میزان مزد، اختلاف ایجاد شود و نتیجه نهایی به مدارک ارائهشده بستگی داشته باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل حقوقی رایگان را ببینید.
کارفرما نمیتواند با پرداخت مبلغی تحت عنوان «حق بیمه نقدی» یا گرفتن رضایتنامه، تکلیف قانونی خود را بهطور کامل جایگزین کند. همچنین قطع همکاری یا تأخیر در طرح شکایت، ضرورت بررسی دقیق مهلتها و مدارک را ایجاد میکند. کارگر نباید میان بیمه درمانی، بیمه خویشفرما و بیمه اجباری ناشی از اشتغال اشتباه کند؛ داشتن بیمهای دیگر، لزوماً مسئولیت کارفرمای اصلی را از بین نمیبرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ۲۴ ساعته را ببینید.
در حقوق کار ایران، بیمه نشدن به درخواست کارگر معمولاً دفاع مؤثری برای کارفرما نیست؛ زیرا تکلیف بیمه، در صورت احراز رابطه کار، بر عهده کارفرماست. کارگر باید مدارک اشتغال را حفظ و مسیر رسیدگی در اداره کار و سازمان تأمین اجتماعی را با تعیین دقیق مدت و مزد دنبال کند. نتیجه هر پرونده به واقعیت همکاری و قدرت اثبات طرفین بستگی دارد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در ظفر را ببینید.