آیا مالک میتواند مستأجر دارای سرقفلی را بدون پرداخت وجه و بدون دلیل قانونی از ملک خارج کند؟ خیر؛ تخلیه سرقفلی توسط مالک فقط با وجود مبنای معتبر قراردادی یا قانونی و رعایت تشریفات لازم امکانپذیر است و در بسیاری از موارد، پرداخت حق سرقفلی یا حقوق مالی مستأجر نیز باید بررسی شود. نتیجه پرونده به تاریخ انعقاد اجاره، متن قرارداد، نحوه پرداخت سرقفلی و رفتار طرفین بستگی دارد.
نخست باید مشخص شود رابطه استیجاری تابع قانون روابط موجر و مستأجر سال ۱۳۷۶ است یا مقررات قانون سال ۱۳۵۶. در قراردادهای مشمول قانون ۱۳۷۶، پایان مدت اجاره، وجود شرط تخلیه، عدم پرداخت اجارهبها یا تخلف مستأجر میتواند زمینه اقدام مالک را فراهم کند؛ اما وجود سرقفلی بهتنهایی به معنای بیحقی مالک یا مستأجر نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل ملکی را ببینید.
اگر قرارداد قدیمی و مشمول قانون ۱۳۵۶ باشد، موضوع معمولاً با «حق کسب یا پیشه و تجارت» ارتباط پیدا میکند که با سرقفلی یکسان نیست. در این نظام، تخلیه غالباً فقط در موارد قانونی مانند عدم پرداخت اجارهبها، تعدی و تفریط، تغییر شغل بدون اجازه یا انتقال غیرمجاز ممکن است و در برخی موارد، پرداخت حق کسب و پیشه نیز مطرح میشود.
پاسخ به این پرسش به منشأ حق مستأجر بستگی دارد. اگر مستأجر هنگام انعقاد قرارداد مبلغی بابت سرقفلی به مالک پرداخته باشد، مطالبه تخلیه بدون تعیین تکلیف این مبلغ میتواند موجب اختلاف جدی شود. همچنین اگر مستأجر بر اساس قانون یا قرارداد، حق قابل ارزیابی مالی پیدا کرده باشد، کارشناس و دادگاه باید ارزش آن را با توجه به موقعیت ملک، شغل، مدت فعالیت، میزان رونق و سایر عوامل بررسی کنند.
در تخلیه سرقفلی توسط مالک نباید میان تخلیه به علت تخلف مستأجر و تخلیه ناشی از پایان مدت یا نیاز مالک تفاوت نگذاشت. تخلف اثباتشده ممکن است آثار مالی متفاوتی داشته باشد، در حالی که در برخی موارد، مالک برای پس گرفتن ملک ناچار به پرداخت حقوق قانونی مستأجر است.
مالک باید خواسته خود را بر مبنای درست انتخاب کند؛ برای نمونه، دعوای تخلیه به علت انقضای مدت با دعوای تخلیه به علت تخلف مستأجر یکسان نیست. مستأجر نیز باید پرداخت سرقفلی، استمرار فعالیت، رضایت مالک به انتقال یا نبود تخلف را مستند کند.
فرض کنید مالک یک واحد تجاری در سال ۱۳۹۰ ملک را با قرارداد کتبی اجاره داده و مبلغی نیز به عنوان سرقفلی دریافت کرده است. پس از پایان مدت، مالک درخواست تخلیه سرقفلی توسط مالک را مطرح میکند، اما مستأجر مدعی است که باید ارزش حق خود را دریافت کند. دادگاه ابتدا قانون حاکم و مفاد قرارداد را بررسی میکند؛ سپس در صورت لزوم، موضوع را به کارشناس ارجاع میدهد. بنابراین صرف پایان مدت یا ادعای مالک، نتیجه قطعی پرونده را تعیین نمیکند.
اقدام از طریق مرجع قضایی صالح محل وقوع ملک انجام میشود و بسته به نوع قرارداد و دلیل تخلیه، ممکن است درخواست تخلیه یا طرح دعوای کامل ضرورت داشته باشد. ارسال اظهارنامه، جمعآوری مدارک، تعیین دقیق خواسته و درخواست کارشناسی در پروندههای دارای سرقفلی اهمیت زیادی دارد. اجرای تخلیه نیز پس از صدور تصمیم قابل اجرا و طی تشریفات مربوط انجام میشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ملک را ببینید.
تخلیه سرقفلی توسط مالک اقدامی وابسته به قرارداد، قانون حاکم و دلیل تخلیه است. مالک نباید خودسرانه قفل ملک را عوض کند یا مستأجر را بیرون کند؛ مستأجر نیز نباید بدون بررسی اسناد، حق خود را قطعی فرض کند. مشاوره با وکیل و ارزیابی اسناد پیش از طرح دعوا، از خسارت و اطاله رسیدگی جلوگیری میکند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پایه یک دادگستری در شهرک غرب را ببینید.