آیا میتوان ملکی را که شخصی با یک مبایعهنامه ساختگی در آن ساکن شده پس گرفت؟ بله، تصرف با قولنامه جعلی میتواند همزمان موجب طرح دعوای حقوقی برای رفع تصرف یا خلع ید و شکایت کیفری بابت جعل و استفاده از سند مجعول شود؛ اما موفقیت پرونده به اثبات مالکیت، جعلی بودن نوشته و نحوه آغاز تصرف بستگی دارد. صرف ادعای جعلی بودن قولنامه برای صدور حکم کافی نیست و باید دلایل قابل بررسی به دادگاه ارائه شود.
جعلی بودن قولنامه ممکن است از طریق انکار امضا، تردید نسبت به انتساب سند، ادعای جعل یا بررسی کارشناسی مشخص شود. اگر سند به فردی منتسب باشد، صاحب امضا باید موضع قانونی مناسب خود را در نخستین فرصت و طبق تشریفات دادرسی مطرح کند. دادگاه میتواند اصل سند را مطالبه و آن را به کارشناس رسمی خط، امضا و اسناد ارجاع دهد.
کارشناس درباره اصالت فنی سند اظهارنظر میکند، اما نتیجه نهایی درباره مالکیت و مسئولیت کیفری با مرجع قضایی است. بنابراین نظریه کارشناسی مهم است، ولی به تنهایی همیشه پایان پرونده محسوب نمیشود.
نوع دعوا به وضعیت ثبتی ملک و سابقه تصرف بستگی دارد. مالک رسمی معمولاً برای پایان دادن به تصرف بدون مجوز، دعوای خلع ید را مطرح میکند. اگر تصرف بهتازگی و با سلب تصرف از متصرف قبلی رخ داده باشد، دعوای رفع تصرف عدوانی ممکن است مناسبتر باشد؛ در این دعوا، سابقه تصرف و عدوانی بودن تصرف اهمیت ویژه دارد.
در کنار دعوای اصلی، میتوان حسب شرایط، مطالبه اجرتالمثل مدت تصرف و خسارت را نیز درخواست کرد. اگر احتمال انتقال ملک، تخریب بنا یا تغییر وضعیت آن وجود داشته باشد، بررسی امکان درخواست دستور موقت یا تأمین خواسته نیز ضروری است. انتخاب نادرست عنوان دعوا میتواند باعث طولانی شدن رسیدگی یا رد درخواست شود.
در پرونده تصرف با قولنامه جعلی، اگر شخصی سندی را بسازد، امضایی را تقلید کند یا از نوشته جعلی برای تصرف یا ادعای مالکیت استفاده کند، موضوع میتواند از جهت جعل و استفاده از سند مجعول بررسی شود. برای مسئولیت کیفری، صرف بیاعتباری معامله کافی نیست؛ باید انتساب عمل، علم شخص به جعلی بودن سند و استفاده مؤثر از آن احراز شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل کیفری را ببینید.
شکایت کیفری را میتوان با ارائه تصویر یا اصل قولنامه، مدارک مالکیت، سوابق ثبتی، شهادت شهود، پیامها، رسیدهای پرداخت و درخواست کارشناسی مطرح کرد. اگر سند در پرونده حقوقی ارائه شده باشد، اعلام ادعای جعل و پیگیری کیفری باید با هماهنگی و رعایت مهلتهای قانونی همان پرونده انجام شود.
پیش از هر اقدام، اصل سند، فایلهای پیامرسان و مدارک الکترونیکی را حفظ کنید و از دستکاری یا انتشار عمومی آنها بپرهیزید. تنظیم اظهارنامه نیز میتواند اعتراض مالک و مطالبه تخلیه یا تحویل ملک را بهصورت رسمی ثبت کند.
فرض کنید «الف» مالک رسمی یک واحد مسکونی است و هنگام سفر، «ب» با ارائه قولنامهای مدعی میشود ملک را از مالک خریده و قفل آن را تعویض میکند. مالک میتواند با ارائه سند رسمی، درخواست رسیدگی به ادعای جعل، کارشناسی امضا و طرح دعوای مناسب برای رفع تصرف را پیگیری کند. در این مثال، تصرف با قولنامه جعلی تنها زمانی به مسئولیت کیفری «ب» منتهی میشود که جعلی بودن سند و آگاهی او از این موضوع اثبات شود؛ اگر «ب» نیز قربانی سند جعلی دیگری باشد، نتیجه کیفری متفاوت خواهد بود.
تخریب قفل، بیرون کردن متصرف با زور، تهدید، قطع خودسرانه آب و برق یا فروش ملک پیش از تعیین تکلیف قضایی میتواند برای مالک مسئولیت ایجاد کند. همچنین سند عادی جعلی با سند رسمی تفاوت دارد و بیاعتباری آن لزوماً مالکیت رسمی را خودبهخود تغییر نمیدهد. در عمل، هماهنگی میان دعوای حقوقی و شکایت کیفری و استفاده از وکیل یا مشاور آشنا با دعاوی ملکی، احتمال طرح درست ادعاها را افزایش میدهد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ملک را ببینید.
برای مقابله با تصرف با قولنامه جعلی باید سه موضوع از هم تفکیک شود: مالک واقعی چه کسی است، سند چگونه جعلی بودنش اثبات میشود و متصرف با چه علم و نیتی از آن استفاده کرده است. جمعآوری فوری مدارک، ثبت اعتراض، انتخاب دعوای متناسب و درخواست کارشناسی، مسیر پیگیری را دقیقتر میکند؛ با این حال، نتیجه نهایی به محتویات پرونده و ارزیابی دادگاه بستگی دارد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در بومهن را ببینید.