آیا یکی از مالکان میتواند بدون اجازه سایر ساکنان، پشت بام ساختمان را در اختیار بگیرد؟ پاسخ کوتاه این است که تصرف پشت بام مشاعی توسط یکی از مالکین، بدون رضایت معتبر یا مجوز قانونی، اصولاً مجاز نیست و سایر مالکان میتوانند رفع مزاحمت یا جلوگیری از استفاده انحصاری را پیگیری کنند. پشت بام در بیشتر ساختمانها جزء قسمتهای مشترک محسوب میشود؛ مگر اینکه در سند مالکیت، صورتمجلس تفکیکی یا توافق معتبر، اختصاصی بودن آن صراحتاً مشخص شده باشد.
ملاک اصلی، اسناد مالکیت و وضعیت واقعی بناست. قسمتهایی که برای استفاده اختصاصی یک واحد تعیین نشده و به طور متعارف برای همه ساختمان کاربرد دارند، معمولاً مشاع هستند. تأسیسات عمومی مانند کولر مشترک، آنتن، مخزن آب، تجهیزات آسانسور یا پنلهای خورشیدی نیز ممکن است در پشت بام قرار داشته باشند و استفاده از این فضا را تابع حقوق همه مالکان کنند.
مشاع بودن به معنای ممنوعیت هر نوع استفاده نیست؛ هر مالک میتواند به اندازه حق خود از ملک مشترک استفاده کند، مشروط بر اینکه مانع استفاده دیگران نشود، به بنا آسیب نزند و کاربری یا شکل قسمت مشترک را تغییر ندهد. نصب قفل، ساخت اتاقک، قراردادن وسایل شخصی، محصور کردن بخشی از پشت بام یا اختصاص کلید به یک واحد، میتواند نشانه استفاده انحصاری و قابل اعتراض باشد.
در اختلاف مربوط به تصرف پشت بام مشاعی توسط یکی از مالکین، ادعا به تنهایی کافی نیست و باید نوع استفاده، مشاع بودن محل و ایجاد مزاحمت یا ممانعت اثبات شود. مدارک و قرائن مهم عبارتاند از:
تأمین دلیل به معنای اثبات قطعی حق نیست، اما برای ثبت وضعیت موجود پیش از تغییر آن مفید است. همچنین باید میان استفاده موقت با اجازه مدیر یا مجمع و تصرف دائمی و انحصاری تفاوت گذاشت.
بهتر است ابتدا موضوع در مجمع مالکان مطرح و تصمیم آن در صورتجلسه ثبت شود. ارسال اظهارنامه رسمی برای درخواست رفع قفل، جمعآوری وسایل یا توقف ساختوساز نیز میتواند سابقه روشنی ایجاد کند. اگر توافق حاصل نشود، با توجه به رفتار مالک، خواسته ممکن است رفع مزاحمت، رفع ممانعت از حق، جلوگیری از ادامه عملیات، اعاده وضع سابق یا مطالبه خسارت باشد. انتخاب عنوان دعوا به این بستگی دارد که مالک دیگر صرفاً مزاحم استفاده شده، راه دسترسی را بسته یا بخشی از مشاع را عملاً در اختیار گرفته باشد.
مرجع صالح و تشریفات رسیدگی نیز به نوع خواسته و وضعیت ملک بستگی دارد. پیش از طرح دعوا باید نشانی دقیق ملک، مشخصات مالکان، مدارک مالکیت و مستندات مزاحمت آماده شود. اقدام خودسرانه مانند شکستن قفل، انتقال وسایل یا درگیری، ممکن است مسئولیت مدنی یا کیفری جداگانه ایجاد کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
فرض کنید مالک واحد طبقه آخر، بدون رضایت دیگران، بخشی از پشت بام را با فنس جدا کرده و آن را به انباری شخصی تبدیل کند. در چنین وضعی، تصرف پشت بام مشاعی توسط یکی از مالکین با ارائه سند تفکیکی، تصاویر فنس و صورتجلسه مخالفت مجمع قابل پیگیری است. دادگاه پس از بررسی اسناد و احراز مشاع بودن محل، ممکن است رفع مانع و اعاده وضع سابق را بررسی کند؛ اما نتیجه قطعی به مفاد سند، مجوزهای قبلی، مدت تصرف و کیفیت دلایل بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
استفاده از پشت بام مشترک باید با رعایت حقوق همه مالکان و مقررات ساختمان انجام شود. اگر تصرف یک مالک موجب محرومیت دیگران، تغییر قسمت مشترک یا ایجاد خسارت شده است، جمعآوری دلیل، تصمیمگیری رسمی ساختمان و سپس انتخاب دعوای متناسب، معمولاً مطمئنتر از اقدام مستقیم و تنشآمیز خواهد بود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پایه یک دادگستری در شهرک غرب را ببینید.