آیا میدانید در مرحله تجدیدنظر چند قاضی به پرونده رسیدگی میکنند؟ پاسخ کوتاه این است که تعداد قاضی دادگاه تجدید نظر در حالت معمول سه نفر است؛ یعنی رئیس شعبه و دو مستشار، اما شعبه با حضور دو عضو نیز رسمیت پیدا میکند. بنابراین، تعداد اعضای پیشبینیشده با تعداد قضات حاضر در جلسه همیشه یکسان نیست.
دادگاه تجدیدنظر استان از شعبی تشکیل میشود که ترکیب معمول هر شعبه آن، یک رئیس و دو مستشار است. رئیس شعبه علاوه بر مشارکت در رسیدگی و صدور رأی، وظایف مدیریتی و نظارتی مربوط به اداره جلسه را نیز بر عهده دارد. مستشاران نیز در بررسی پرونده، ارزیابی دلایل و اتخاذ تصمیم قضایی مشارکت میکنند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل تجدیدنظر در تهران را ببینید.
در عمل ممکن است به علت مرخصی، مأموریت، جابهجایی یا وضعیت اداری یکی از قضات، جلسه با دو قاضی برگزار شود. این موضوع به خودی خود موجب بیاعتباری رسیدگی نیست؛ زیرا برای رسمیت جلسه، حضور دو عضو کافی است. با این حال، باید صورتجلسه و رأی توسط اعضای واجد شرایط تنظیم و امضا شود.
اصل کلی درباره رسیدگی تجدیدنظر در امور حقوقی و کیفری یکسان است و شعبه معمولاً با رئیس و دو مستشار پیشبینی میشود. تفاوت اصلی، در نوع پرونده، حدود اختیار دادگاه و مقررات آیین دادرسی مربوط به آن است، نه در اصل ترکیب شعبه. دادگاه تجدیدنظر معمولاً پرونده را بر اساس رأی بدوی، اعتراض تجدیدنظرخواه، دفاع طرف مقابل و محتویات پرونده بررسی میکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
پس عبارت تعداد قاضی دادگاه تجدید نظر نباید با تعداد قضات دادگاه بدوی یا قضات دیوان عالی کشور اشتباه گرفته شود. دادگاه بدوی ممکن است با قاضی واحد رسیدگی کند، اما دادگاه تجدیدنظر ساختار شعبهای و چندعضوی دارد. همچنین دادگاه تجدیدنظر استان با دیوان عالی کشور از نظر صلاحیت، جایگاه و شیوه رسیدگی تفاوت اساسی دارد.
صرف اینکه یکی از سه قاضی پیشبینیشده در جلسه حضور نداشته باشد، دلیل کافی برای اعتراض نیست؛ زیرا حضور دو عضو برای رسمیت جلسه امکانپذیر است. اعتراض زمانی اهمیت پیدا میکند که ادعا شود شعبه بدون حد نصاب قانونی تشکیل شده، رأی را اشخاص فاقد سمت صادر کردهاند، امضای لازم وجود ندارد یا وضعیت قضات با مقررات مربوط سازگار نبوده است.
فرض کنید در پرونده مطالبه وجه، رأی دادگاه بدوی علیه سارا صادر شده و او درخواست تجدیدنظر میدهد. هنگام رسیدگی، یکی از مستشاران شعبه در جلسه حضور ندارد و رئیس شعبه همراه با مستشار دیگر پرونده را بررسی میکنند. در این وضعیت، تعداد قاضی دادگاه تجدید نظر از نظر ترکیب اسمی سه نفر است، اما جلسه با دو عضو رسمیت یافته است. اگر سایر تشریفات رعایت شده باشد، صرف غیبت یک مستشار معمولاً موجب نقض رأی نخواهد بود؛ اما اگر رأی بدون حد نصاب یا توسط اشخاص فاقد صلاحیت صادر شده باشد، موضوع میتواند در اعتراضهای قانونی مؤثر باشد.
تعداد اعضای شعبه، تنها یکی از شرایط اعتبار رسیدگی است و بهتنهایی نتیجه پرونده را تعیین نمیکند. ادله، دفاعیات، حدود اعتراض و مقررات قابل اعمال نیز اهمیت دارند. در نتیجه، برای ارزیابی اعتبار رأی باید هم ترکیب شعبه و هم نحوه تشکیل جلسه، امضاها و محتوای تصمیم بررسی شود. در جمعبندی، تعداد قاضی دادگاه تجدید نظر معمولاً سه نفر است، ولی حضور دو عضو برای رسمیت جلسه کافی است؛ مگر آنکه مقررات خاص پرونده وضعیت متفاوتی ایجاد کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل دماوند را ببینید.