اگر پس از خرید ملک، فرد دیگری خود را مالک یا ذیحق معرفی کند، خریدار چه اقدامی باید انجام دهد؟ در چنین وضعی، تعرض شخص ثالث بر ملک خریداری شده میتواند به شکل ادعای مالکیت، توقیف ملک، وجود سند معارض، حق انتفاع، رهن یا حتی تصرف فیزیکی ظاهر شود و خریدار باید پیش از هر اقدام، اسناد و سابقه ثبتی ملک را بررسی و از تصمیمهای عجولانه خودداری کند.
هر ادعایی علیه ملک، الزاماً به معنای مالکیت معتبر شخص ثالث نیست. ممکن است شخص مدعی، سند رسمی، مبایعهنامه مقدم، حکم دادگاه، حق ارتفاق، اجاره یا قرارداد دیگری ارائه کند. اهمیت موضوع زمانی بیشتر میشود که ادعای او با سند رسمی، سابقه ثبتشده یا تصرف همراه باشد. در مقابل، صرف ادعای شفاهی بدون دلیل، معمولاً برای سلب مالکیت خریدار کافی نیست؛ هرچند باید جدی گرفته و مستندات آن بررسی شود.
همچنین باید میان «معارضه با مالکیت» و «مزاحمت یا ممانعت از حق» تفاوت گذاشت. در حالت نخست، شخص ثالث مالکیت یا حق اصلی خود را مطرح میکند؛ اما در حالت دوم، ممکن است بدون ادعای مالکیت، استفاده خریدار از ملک را مختل کند. نوع دعوا، مدارک لازم و مرجع رسیدگی بر اساس همین تفاوت تعیین میشود.
مدارک باید زنجیره انتقال و وضعیت واقعی ملک را نشان دهند. مهمترین موارد عبارتاند از:
در تعرض شخص ثالث بر ملک خریداری شده، صرف داشتن مبایعهنامه همیشه به معنای پیروزی خریدار نیست؛ تاریخ معامله، مالک رسمی، حدود ملک، نحوه پرداخت و اعتبار امضای طرفین نیز بررسی میشود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پایه یک دادگستری در پیروزی را ببینید.
اگر بعداً معلوم شود تمام یا بخشی از ملک متعلق به دیگری بوده یا حق شخص ثالث پیش از معامله وجود داشته است، موضوع میتواند از مصادیق مستحقللغیر درآمدن مبیع یا وجود عیب حقوقی باشد. در این صورت، خریدار ممکن است بتواند بر حسب شرایط، معامله را فسخ کند، ثمن پرداختی را پس بگیرد و خسارتهای قابل اثبات را از فروشنده مطالبه کند. میزان مسئولیت فروشنده به علم یا جهل او، مفاد قرارداد، میزان ضرر و نتیجه رسیدگی قضایی بستگی دارد.
اگر فروشنده از ابتدا با علم به تعلق ملک به دیگری آن را منتقل کرده باشد، علاوه بر مسئولیت مدنی، احتمال طرح موضوع کیفری نیز وجود دارد؛ اما عنوان کیفری نیازمند احراز عناصر قانونی و سوءنیت است و نباید بدون بررسی مدارک مطرح شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
فرض کنید سارا آپارتمانی را با سند رسمی خریداری میکند، اما چند ماه بعد شخصی با مبایعهنامهای قدیمی ادعا میکند ملک پیشتر به او فروخته شده است. در این وضعیت، تعرض شخص ثالث بر ملک خریداری شده صرفاً با ارائه آن مبایعهنامه ثابت نمیشود. دادگاه معمولاً تقدم معاملات، اعتبار اسناد، مالک رسمی هنگام انتقال و وضعیت ثبتی ملک را بررسی میکند. سارا باید ضمن دفاع از مالکیت خود، در صورت اثبات تعلق ملک به دیگری، حقوق قراردادی و خسارت خود را علیه فروشنده پیگیری کند.
ابتدا از تخریب، درگیری یا انتقال دوباره ملک خودداری کنید و مدارک را حفظ نمایید. سپس وضعیت ثبتی و سوابق قضایی ملک را از مسیر قانونی بررسی کرده و برای تنظیم اظهارنامه و انتخاب دعوای مناسب با وکیل مشورت کنید. در تعرض شخص ثالث بر ملک خریداری شده، سکوت طولانی، پرداخت وجه به مدعی بدون رسید، امضای اقرارنامه عجولانه و طرح همزمان چند دعوای نامرتبط میتواند موقعیت خریدار را تضعیف کند.
ادعای شخص ثالث باید بر اساس سند، تاریخ معامله، سابقه ثبت و نوع حق بررسی شود. خریدار میتواند هم از مالکیت خود دفاع کند و هم در صورت احراز ایراد حقوقی، علیه فروشنده برای فسخ یا جبران خسارت اقدام نماید؛ اما نتیجه نهایی به مدارک و تشخیص مرجع قضایی وابسته است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.