اگر پس از خرید طلا متوجه شوید مهر فروشنده یا عیار درج‌شده در فاکتور واقعی نیست، موضوع می‌تواند هم جنبه کیفری و هم جنبه صنفی و مالی داشته باشد. جعل مهر و عیار طلا در فاکتور در صورتی که با قصد فریب و دریافت مبلغ بیشتر انجام شده باشد، ممکن است به عنوان جعل، استفاده از سند مجعول، کلاهبرداری یا تخلف صنفی بررسی شود. برای مثال، خریدار یک قطعه طلا را با عنوان عیار ۱۸ و با مهر یک واحد معتبر خریداری می‌کند، اما بررسی کارشناسی نشان می‌دهد عیار پایین‌تر است و مهر درج‌شده نیز متعلق به فروشنده یا واحد معرفی‌شده نیست. در چنین وضعیتی، جعل مهر و عیار طلا در فاکتور را باید با جمع‌آوری فاکتور، رسید پرداخت، نتیجه آزمایش عیار و سایر دلایل، به صورت رسمی پیگیری کرد.
عنوان دقیق اتهام به نحوه وقوع عمل و دلایل موجود بستگی دارد. مطابق مقررات کیفری مربوط به جعل، ساختن یا تغییر متقلبانه نوشته، امضا، مهر یا علامت اشخاص و نهادها، در صورتی که با هدف جا زدن سند یا نوشته به عنوان سند واقعی انجام شود، می‌تواند جعل محسوب شود. اگر مهر متعلق به یک طلافروشی، آزمایشگاه، اتحادیه یا نهاد دیگر بدون اجازه در فاکتور استفاده شده باشد، موضوع استفاده از مهر یا سند مجعول نیز قابل بررسی است.
درج عیار غیرواقعی همیشه به تنهایی به معنای جعل فنی فاکتور نیست؛ زیرا ممکن است فروشنده اطلاعات نادرست را عمداً در فاکتور درج کرده باشد یا اطلاعات فاکتور با کالای تحویلی مطابقت نداشته باشد. با این حال، اگر این اقدام موجب فریب خریدار و دریافت وجه بیشتر شود، امکان بررسی موضوع تحت عناوین فریب، تقلب در معامله، کلاهبرداری یا تخلف صنفی وجود دارد. تشخیص عنوان نهایی با مرجع قضایی و بر اساس نظر کارشناس، اظهارات طرفین و اسناد پرونده انجام می‌شود.
در این نوع پرونده، ادعا به تنهایی کافی نیست. خریدار باید بتواند نشان دهد چه کالایی با چه مشخصاتی خریداری شده، چه مبلغی پرداخت شده و اختلاف عیار یا جعلی بودن مهر چگونه اثبات می‌شود. هرچه اسناد از زمان خرید منظم‌تر نگهداری شوند، اثبات موضوع آسان‌تر خواهد بود.
پیش از ذوب کردن، تعمیر یا تغییر قطعه، بهتر است از آن عکس و فیلم تهیه شود و برای بررسی رسمی ارائه گردد. ذوب شدن طلا ممکن است امکان تطبیق وزن، شکل، حکاکی یا ویژگی‌های ظاهری آن با فاکتور را دشوار کند. همچنین فاکتور اصلی نباید به فروشنده یا شخص دیگری تحویل داده شود، مگر در برابر دریافت رسید مکتوب.
اگر احتمال جعل مهر و عیار طلا در فاکتور وجود دارد، ابتدا باید کالا و مدارک معامله را حفظ کنید و برای تعیین عیار به مرجع معتبر مراجعه نمایید. بهتر است نتیجه آزمایش به صورت کتبی، دارای تاریخ، مشخصات نمونه و مشخصات مرجع صادرکننده باشد. در موارد مهم، درخواست ارجاع به کارشناس رسمی نیز می‌تواند برای بی‌طرفانه بودن ارزیابی مطرح شود.
پس از تهیه مدارک، می‌توان موضوع را به اتحادیه مربوط برای بررسی صنفی و ثبت شکایت اعلام کرد. رسیدگی اتحادیه ممکن است برای احراز تخلف، دعوت از فروشنده، بررسی فاکتور و ارائه گزارش مفید باشد؛ اما در صورت وجود ادعای جعل یا فریب مالی، مراجعه به اتحادیه جای شکایت کیفری را نمی‌گیرد.
شکایت کیفری معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و برای مرجع صالح ارسال می‌شود. در متن شکایت باید مشخصات شاکی و مشتکی‌عنه، تاریخ و محل خرید، مشخصات طلا، مبلغ پرداختی، عیار درج‌شده، نتیجه آزمایش و نوع خسارت به طور روشن نوشته شود. پس از ارجاع، ممکن است تحقیقات مقدماتی، احضار طرفین، بررسی اصالت مهر، استعلام از اتحادیه یا آزمایشگاه و ارجاع امر به کارشناس انجام شود.
مرجع صالح معمولاً بر اساس محل وقوع جرم تعیین می‌شود؛ با این حال، در پرونده‌هایی که بخشی از اقدامات در محل دیگری انجام شده یا موضوع با فروش اینترنتی ارتباط دارد، تعیین مرجع نیازمند بررسی جزئیات است. اگر فروشنده پس از اطلاع از اعتراض، کالا یا فاکتور را تغییر دهد، باید این موضوع فوراً به مرجع رسیدگی‌کننده اعلام شود.
در ادامه، نمونه‌ای از متن شکواییه درباره جعل مهر و عیار طلا در فاکتور ارائه می‌شود. این متن باید با اطلاعات واقعی پرونده، نتیجه کارشناسی و مشخصات فروشنده تکمیل شود و از درج مطالبی که قابل اثبات نیست خودداری گردد.
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان محل وقوع معامله
با سلام؛ اینجانب ... فرزند ... به شماره ملی ...، از آقای/خانم ... یا واحد صنفی ... به نشانی ... شکایت دارم. در تاریخ ... یک قطعه طلا به مشخصات ... و با وزن تقریبی ... گرم، با عیار اعلامی ... از مشتکی‌عنه خریداری کردم و مبلغ ... ریال از طریق ... پرداخت شد. فاکتور صادرشده دارای مهر و امضای واحد صنفی و مشخصات عیار ... است.
پس از انجام بررسی در تاریخ ... در مرجع ...، مشخص شد عیار قطعه با عیار درج‌شده در فاکتور مطابقت ندارد. همچنین درباره اصالت مهر یا تعلق آن به واحد صنفی معرفی‌شده ابهام جدی ایجاد شده است. با وجود مراجعه و مطالبه توضیح یا جبران خسارت، مشتکی‌عنه از حل موضوع خودداری کرده است. با توجه به فاکتور، رسید پرداخت، قطعه طلا، گزارش آزمایش، مکاتبات و سایر مدارک پیوست، تقاضای تعقیب کیفری، ارجاع موضوع به کارشناس رسمی، استعلام از اتحادیه و آزمایشگاه مربوط، بررسی اصالت مهر و جبران خسارت وارده را دارم.
نام، نام خانوادگی، تاریخ و امضا
شاکی می‌تواند علاوه بر پیگیری جنبه کیفری، ضرر و زیان خود را نیز مطالبه کند. میزان خسارت به وضعیت کالا، اختلاف ارزش واقعی با مبلغ پرداختی، هزینه‌های کارشناسی و هزینه‌های ضروری پیگیری بستگی دارد. برای مطالبه خسارت باید رابطه میان عمل فروشنده و زیان واردشده روشن باشد.
در برخی پرونده‌ها، خریدار به دنبال فسخ معامله و بازگرداندن کالا در برابر دریافت وجه است و در برخی موارد، مطالبه تفاوت ارزش واقعی و مبلغ پرداختی را مناسب می‌داند. انتخاب راهکار به امکان استرداد کالا، وضعیت فعلی طلا، تغییرات قیمت، توافق‌های انجام‌شده و نظر کارشناس بستگی دارد. اگر کالا فروخته، ذوب یا تغییر داده شده باشد، اثبات میزان خسارت ممکن است پیچیده‌تر شود.
برای ثبت مطالبه مالی، مدارک پرداخت، فاکتور و نظر کارشناسی اهمیت زیادی دارد. هزینه‌های دادرسی و کارشناسی بر اساس نوع اقدام و مقررات زمان ثبت پرونده تعیین می‌شود و مبلغ ثابتی برای همه پرونده‌ها ندارد. بنابراین پیش از طرح دعوای مالی، بهتر است ارزش خواسته و هزینه‌های احتمالی با دقت بررسی شود.
اختلاف عیار به خودی خود نتیجه قطعی درباره وقوع جرم ایجاد نمی‌کند. باید مشخص شود اختلاف ناشی از اشتباه، بی‌دقتی، تخلف صنفی یا اقدام عمدی برای فریب بوده است. گزارش آزمایش و بررسی فاکتور در این تشخیص نقش اساسی دارد.
رسید بانکی، پیام‌های خرید، تصاویر، شهادت همراهان، اطلاعات ثبت‌شده در سامانه‌های فروش و سوابق دوربین می‌تواند وقوع معامله را اثبات کند. همچنین می‌توان از مرجع قضایی درخواست کرد موضوع از اتحادیه یا مراجع مرتبط استعلام شود.
اتحادیه می‌تواند تخلف صنفی را بررسی کند و گزارش آن برای پرونده مفید باشد، اما بررسی جعل مهر یا تحصیل مال از طریق فریب در صلاحیت مرجع قضایی است. بنابراین در صورت وجود دلایل کیفری، نباید رسیدگی صنفی را جایگزین شکایت قضایی دانست.
اصلاح فاکتور پس از معامله، به تنهایی اختلاف را از بین نمی‌برد. فاکتور اولیه، تصویر آن، پیام‌های مرتبط و هر نسخه‌ای که در اختیار خریدار است باید حفظ شود. اصلاح بعدی ممکن است در ارزیابی قصد و رفتار طرفین مؤثر باشد.
مقایسه مهر فاکتور با نمونه‌های معتبر، استعلام از واحد یا نهاد صاحب مهر و ارجاع به کارشناس رسمی از اقدامات معمول است. صرف متفاوت بودن ظاهر مهر همیشه برای اثبات جعل کافی نیست و باید اصالت آن به صورت فنی و رسمی بررسی شود.
در پرونده‌های مربوط به جعل مهر و عیار طلا در فاکتور، سرعت عمل و حفظ دلایل اهمیت زیادی دارد. فاکتور، رسید پرداخت، خود طلا، گزارش آزمایش و مکاتبات با فروشنده را نگه دارید و از تغییر یا ذوب کردن کالا پیش از بررسی رسمی خودداری کنید. سپس، در صورت وجود نشانه‌های فریب یا جعل، موضوع را هم از مسیر صنفی و هم از طریق مرجع قضایی پیگیری نمایید. عنوان اتهام، مرجع صالح و میزان خسارت بر اساس جزئیات هر پرونده تعیین می‌شود؛ بنابراین متن شکایت باید دقیق، مستند و محدود به واقعیت‌های قابل اثبات باشد.