آیا ممکن است شاکی هنگام مطالعه پرونده کیفری، مدرکی را بردارد یا از بین ببرد؟ در پاسخ باید گفت حذف مدارک توسط شاکی در مطالعه پرونده کیفری اصولاً مجاز نیست و مطالعه پرونده به معنای مشاهده اسناد در محل تعیینشده و تحت نظارت مرجع قضایی است، نه خارج کردن، پاره کردن، جابهجا کردن یا دستکاری اوراق. اصل مدارک متعلق به پرونده و تحت حفاظت مرجع رسیدگی است و هرگونه تغییر در آن میتواند اعتبار ادله را مخدوش و برای شخص مسئولیت ایجاد کند.
شاکی یا وکیل او، در حدودی که قانون و تصمیم مقام قضایی اجازه میدهد، میتواند پرونده را مطالعه و از بخشهای مجاز یادداشتبرداری یا درخواست تهیه تصویر کند. با این حال، این اختیار شامل برداشتن اصل سند، جدا کردن پیوست، خط زدن نوشته، پنهان کردن مدرک یا حذف فایل الکترونیکی نیست. حتی اگر شاکی مدعی باشد سند متعلق به خودش است، تا زمانی که سند در پرونده قرار دارد، تحویل یا خارج کردن آن باید با دستور و ثبت رسمی انجام شود.
اگر یکی از اصحاب پرونده احتمال دهد سندی حذف یا تغییر داده شده است، بهتر است موضوع را فوری و کتبی به شعبه رسیدگیکننده اعلام کند. در درخواست باید نام پرونده، شماره بایگانی، شرح دقیق سند، زمان تقریبی مشاهده و نشانههای تغییر یا فقدان ذکر شود. همچنین میتوان درخواست کرد وضعیت پرونده صورتجلسه شود، از دفتر یا سامانه مربوط بررسی به عمل آید، تصویر برابر اصل از اسناد موجود تهیه شود و در صورت ضرورت، موضوع برای بررسی فنی یا اداری به مقام صالح ارجاع شود.
مسئولیت، به قصد شخص، نوع سند، میزان تغییر و نتیجه اقدام وابسته است و نمیتوان بدون بررسی، عنوان کیفری مشخصی را قطعی دانست. از بین بردن یا مخدوش کردن دلیل ممکن است بر ارزیابی اعتبار ادعا اثر بگذارد و در شرایطی، موضوع مسئولیت کیفری، مدنی یا انتظامی را مطرح کند. اگر کارمند یا مأمور رسمی در نگهداری پرونده نقش داشته باشد، بررسی تخلف او نیز جدا از ادعای رفتار شاکی انجام میشود. بنابراین، حذف مدارک توسط شاکی در مطالعه پرونده کیفری فقط با مشاهده اصل پرونده، سوابق ثبت، اظهارات کارکنان و سایر قرائن قابل ارزیابی است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل خوب کیفری را ببینید.
چنانچه مطالعه پرونده در محل مشخصی انجام شده باشد، میتوان حفظ تصاویر دوربین، دفتر ورود و خروج، گزارش تحویل پرونده و سابقه ثبت دیجیتال را درخواست کرد. این اطلاعات همیشه وجود ندارد یا ممکن است پس از مدتی نگهداری نشود؛ به همین دلیل درخواست باید بدون تأخیر مطرح شود. در پروندههای الکترونیکی نیز حذف یک فایل الزاماً به معنای نابودی کامل آن نیست و ممکن است نسخه پشتیبان، سابقه تغییرات یا ثبت دسترسیها قابل بررسی باشد.
فرض کنید شاکی پس از مطالعه پرونده ادعا کند لایحهای که پیشتر در آن وجود داشته، ناپدید شده است. اگر وکیل متهم قبلاً تصویر آن لایحه را دریافت کرده باشد، این تصویر میتواند قرینهای برای درخواست بررسی باشد؛ اما بهتنهایی ثابت نمیکند شاکی آن را حذف کرده است. در چنین وضعی، حذف مدارک توسط شاکی در مطالعه پرونده کیفری باید از طریق صورتجلسه، بررسی سوابق دبیرخانه، اظهارات مسئول بایگانی و سایر دلایل احراز شود. تا پیش از روشن شدن موضوع، بهتر است ادعا با عنوان «فقدان یا احتمال دستکاری سند» مطرح شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
مطالعه پرونده حقی محدود و نظارتشده است و با اختیار تصرف در اوراق تفاوت دارد. حذف مدارک توسط شاکی در مطالعه پرونده کیفری ادعایی مهم است، اما نتیجه آن به مدارک و نحوه احراز واقعه بستگی دارد. ثبت فوری اعتراض، درخواست صورتجلسه، حفظ سوابق و مشورت با وکیل کیفری، معمولاً مناسبترین مسیر برای جلوگیری از تضییع دلیل و پیگیری مسئولیت احتمالی است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل حکیمیه تهران را ببینید.