آیا میتوان به جای یکی از اصحاب دعوا در جلسه دادگاه حاضر شد؟ پاسخ کوتاه این است که حضور به جای دیگری در دادگاه فقط با داشتن سمت قانونی معتبر، مانند وکالتنامه، نمایندگی قانونی یا معرفینامه قابل پذیرش است و صرف آشنایی، نسبت خانوادگی یا اجازه شفاهی، معمولاً چنین حقی ایجاد نمیکند.
در دعاوی حقوقی، اصل بر این است که شخص میتواند شخصاً یا از طریق وکیل دادگستری در دادگاه حاضر شود. وکیل باید اختیار خود را با وکالتنامه معتبر، ثبتشده و قابل بررسی اثبات کند. پدر، همسر، فرزند، دوست یا کارمند شخص، بدون داشتن سمت قانونی، نمیتواند صرفاً با ادعای نمایندگی در جلسه دفاع کند یا تصمیم الزامآور بگیرد.
در مورد اشخاص حقوقی، مدیرعامل، مدیر مجاز یا نمایندهای که مطابق اساسنامه و مدارک ثبتی اختیار دارد، ممکن است در حدود صلاحیت خود اقدام کند. همچنین ولی، قیم یا وصی میتواند در حدود اختیارات قانونی از شخص تحت سرپرستی دفاع کند؛ با این حال، ارائه اسناد سمت ضروری است.
مدارک مورد نیاز به نوع سمت و پرونده بستگی دارد، اما معمولاً مجموعه زیر اهمیت دارد:
اگر وکیل قرار است درباره صلح، سازش، دریافت وجه، استرداد دعوا یا برخی اختیارات ویژه تصمیم بگیرد، باید اختیار مربوط بهطور روشن در وکالتنامه درج شده باشد. داشتن وکالت برای حضور، لزوماً به معنای داشتن اختیار انجام همه اقدامات نیست.
غیبت طرف دعوا همیشه موجب توقف رسیدگی نمیشود. اگر ابلاغ صحیح انجام شده باشد و نماینده معتبر نیز در جلسه حاضر شود، دادگاه ممکن است رسیدگی را ادامه دهد. در مقابل، حضور شخصی فاقد سمت میتواند از نظر دادگاه مانند حضور مؤثر تلقی نشود و دفاعیات او در پرونده اثر لازم را نداشته باشد.
در پروندههای کیفری باید با احتیاط بیشتری اقدام کرد. متهم در بسیاری از مراحل حق استفاده از وکیل دارد، اما وکیل جایگزین هویت و مسئولیت شخص متهم نمیشود و ممکن است مقام قضایی حضور خود او را لازم بداند. در چنین وضعی، اعزام شخص دیگر به جای متهم، مشکل غیبت را برطرف نمیکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل کیفری حرفه ای را ببینید.
فرض کنید «الف» برای مطالبه طلب از «ب» دادخواست داده است. برادر «ب» بدون وکالتنامه در جلسه حاضر میشود و میگوید از موضوع اطلاع دارد و به جای او دفاع خواهد کرد. این وضعیت، حضور به جای دیگری در دادگاه به معنای قانونی نیست؛ زیرا رابطه خانوادگی سمت قضایی ایجاد نمیکند. اگر «ب» به وکیل دادگستری وکالت داده بود، وکیل میتوانست با ارائه وکالتنامه دفاع کند؛ اما نتیجه پرونده همچنان به اسناد طلب، دفاعیات و تشخیص دادگاه وابسته بود.
بهتر است پیش از جلسه، ابلاغیه و نوع رسیدگی بررسی شود و در صورت امکان، وکالتنامه رسمی یا الکترونیکی برای وکیل تنظیم گردد. اگر مانع جدی مانند بیماری یا حادثه وجود دارد، باید مدارک آن بهموقع از طریق مسیر تعیینشده به شعبه ارائه و درباره تجدید وقت یا پذیرش عذر تصمیمگیری شود؛ پذیرش عذر خودکار نیست.
اشتباه رایج این است که فردی بدون اختیار، لایحه یا دفاع شفاهی ارائه کند و تصور شود همین اقدام برای حفظ حقوق طرف پرونده کافی است. برای جلوگیری از این مشکل، حدود اختیار نماینده، اعتبار ابلاغ و ضرورت حضور شخص اصلی باید پیش از جلسه بررسی شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
حضور به جای دیگری در دادگاه تنها زمانی اعتبار عملی دارد که بر پایه سمت قانونی و مدارک قابل قبول انجام شود. وکالت، نمایندگی شرکت، ولایت یا قیمومت با یکدیگر تفاوت دارند و هرکدام حدود خاص خود را دارند. در امور کیفری نیز نباید بدون بررسی ابلاغیه و تصمیم شعبه، غیبت متهم را با فرستادن شخص دیگری جبرانشده فرض کرد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خانواده در شهرری را ببینید.