آیا پس از فوت یکی از زوجین، همسر او از ارث، مهریه یا مستمری برخوردار میشود؟ بله؛ حقوق همسر فوت شده، بسته به نوع ازدواج، وجود یا نبود فرزند، داراییهای متوفی، بدهیها و مقررات بیمهای تعیین میشود و همیشه به معنای دریافت تمام اموال نیست. مهمترین حقوق، سهمالارث، مطالبه مهریه پرداختنشده، دریافت مستمری واجد شرایط و برخورداری از حقوق مالی ناشی از قرارداد یا سند رسمی است.
در ازدواج دائم، زن و شوهر از یکدیگر ارث میبرند؛ اما در ازدواج موقت، اصل بر نبودن توارث است، مگر اینکه رابطه حقوقی دیگری مانند وصیت یا مالکیت مستقل وجود داشته باشد. اگر شوهر فوت کند و فرزند داشته باشد، سهم همسر زن یکهشتم ترکه است و در صورت نداشتن فرزند، سهم او یکچهارم خواهد بود. اگر زن فوت کند، سهم شوهر در صورت وجود فرزند یکچهارم و در صورت نبود فرزند یکدوم ترکه است.
وجود فرزند، حتی اگر از ازدواج دیگری باشد، در تعیین سهم مؤثر است. اگر متوفی چند همسر دائم داشته باشد، سهم مقرر برای همه همسران در مجموع محاسبه و میان آنان تقسیم میشود. پیش از تقسیم ارث، هزینههای ضروری، بدهیهای متوفی و وصیت معتبر او تا حدود قانونی باید بررسی شود. بنابراین، محاسبه سهمالارث بدون شناسایی دیون و داراییهای واقعی ممکن است نادرست باشد.
مهریه پرداختنشده، پس از فوت شوهر از بین نمیرود و زن میتواند آن را از ترکه مطالبه کند. این طلب، مانند سایر دیون متوفی، پیش از تقسیم باقیمانده اموال میان ورثه بررسی میشود. مطالبه ممکن است از طریق دادگاه یا اجرای ثبت انجام شود؛ انتخاب مسیر به نوع سند ازدواج، وضعیت اموال و شرایط پرونده بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل مهریه در تهران را ببینید.
اگر زن پیش از شوهر فوت کرده باشد، مهریه او به ورثهاش منتقل میشود و ورثه میتوانند با رعایت سهم هر یک، آن را از ترکه شوهر مطالبه کنند. در این وضعیت، حقوق همسر فوت شده با حقوق ورثه زن تفاوت دارد و باید مشخص شود مطالبهکننده، همسر سابقاً زنده است یا قائممقام قانونی او.
مستمری بازماندگان، اصولاً جزو ترکه قابل تقسیم مانند خانه و حساب بانکی نیست و شرایط دریافت آن بر اساس مقررات صندوق بیمه یا بازنشستگی تعیین میشود. سابقه بیمه، وضعیت اشتغال، وجود سایر بازماندگان و مدارک هویتی میتواند در برقرار شدن یا میزان مستمری اثر بگذارد. بنابراین دریافت مستمری، خودبهخود سهم بیشتری از ارث ایجاد نمیکند.
فرض کنید ناهید همسر دائم مردی است که فوت کرده و یک فرزند نیز از او باقی مانده است. ناهید، در صورت نبود مانع قانونی، از ترکه سهم یکهشتم خواهد داشت و میتواند مهریه پرداختنشده خود را نیز به عنوان طلب از ترکه مطالبه کند. حقوق همسر فوت شده در این مثال شامل مستمری احتمالی نیز میشود، اما مستمری جدا از سهمالارث است و به مقررات صندوق بیمه و شرایط بازماندگان بستگی دارد.
ابتدا باید رابطه زوجیت، فوت، ورثه و داراییها احراز شود. سپس گواهی انحصار وراثت دریافت و بدهیها و وصیت بررسی میشود. برای مطالبه مهریه یا اختلاف درباره اموال، ارائه اسناد و ثبت درخواست در مرجع صالح اهمیت دارد. بهتر است پیش از امضای تقسیمنامه یا برداشت از اموال، وضعیت دیون و حقوق سایر ورثه بررسی شود؛ زیرا اقدام شتابزده ممکن است اثبات حق را دشوار کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل برای مهریه را ببینید.
حقوق همسر فوت شده تنها به ارث محدود نیست؛ مهریه، مستمری، مالکیت مستقل و مطالبات قراردادی نیز باید جداگانه ارزیابی شوند. نتیجه نهایی به نوع ازدواج، وجود فرزند، میزان ترکه، بدهیها، اسناد و مقررات صندوق بیمه بستگی دارد. در پروندههای دارای ملک، بدهی یا اختلاف خانوادگی، بررسی مدارک توسط وکیل یا مشاور حقوقی میتواند از تضییع حق جلوگیری کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در بومهن را ببینید.