آیا هر مالک میتواند از راهرو، پارکینگ، حیاط یا پشتبام ساختمان به هر شکلی استفاده کند؟ پاسخ این است که حق استفاده از مشاعات برای همه مالکان و استفادهکنندگان مجاز وجود دارد، اما این حق باید مطابق قانون، سند مالکیت، مقررات ساختمان و بهگونهای باشد که مانع استفاده دیگران نشود. قسمتهایی مانند زمین، راهرو، پلهها، آسانسور، بام، نمای ساختمان و تأسیسات مشترک، اصولاً اختصاصی محسوب نمیشوند؛ حتی اگر در عمل بیشتر در اختیار یک واحد باشند.
مشاعات قسمتهایی هستند که برای استفاده همه واحدها یا حفظ و اداره ساختمان ضرورت دارند و نمیتوان آنها را بدون دلیل قانونی به یک مالک اختصاص داد. پارکینگ، در صورتی که در سند بهطور اختصاصی مشخص نشده باشد، ممکن است مشاع باشد. انباری نیز فقط زمانی اختصاصی است که حدود و مشخصات آن در سند یا مدارک معتبر ساختمان تعیین شده باشد. استفاده انحصاری از حیاط، پشتبام یا راهرو با تصرف طولانیمدت بهتنهایی مالکیت ایجاد نمیکند.
استفاده از مشاعات نباید موجب مزاحمت، تخریب، تغییر شکل بنا یا کاهش ایمنی ساختمان شود. قراردادن وسایل شخصی در راهرو، مسدودکردن مسیر خروج، نصب تجهیزات سنگین روی پشتبام یا تغییر نمای بیرونی بدون مجوز میتواند قابل اعتراض باشد. همچنین تصمیم مجمع عمومی ساختمان نمیتواند برخلاف سند مالکیت یا قوانین آمره، حق قانونی یک مالک را بهطور ناموجه حذف کند. در مقابل، مصوبات معتبر مجمع درباره نظم، نظافت و شیوه بهرهبرداری برای ساکنان لازمالرعایه است.
در اختلافات مربوط به حق استفاده از مشاعات، ادعا بهتنهایی کافی نیست و باید نوع قسمت مشترک، نحوه ممانعت و آثار آن اثبات شود. مدارک کاربردی عبارتاند از:
بهتر است پیش از طرح دعوا، موضوع بهصورت کتبی به مدیر و شخص متصرف اعلام شود تا امکان حل اختلاف و ثبت سابقه فراهم شود.
نخست باید مشخص شود اختلاف درباره مالکیت است، مزاحمت، ممانعت از استفاده یا مطالبه خسارت. ارسال اظهارنامه، درخواست طرح موضوع در مجمع و تنظیم صورتجلسه معمولاً گامهای کمهزینهتر هستند. اگر مانع برطرف نشود، بسته به وضعیت پرونده میتوان دعوای مناسب مانند رفع مزاحمت، رفع ممانعت از حق، اعاده وضع یا مطالبه خسارت را در مرجع صالح مطرح کرد. عنوان دعوا باید با واقعیت و مدارک منطبق باشد؛ زیرا انتخاب عنوان نادرست میتواند موجب رد یا بینتیجهشدن رسیدگی شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره قضایی رایگان قوه قضاییه را ببینید.
فرض کنید یکی از مالکان، بخشی از پارکینگ مشترک را با قراردادن قفسه و موتورسیکلت مسدود کرده و مدعی است سالها از آن قسمت استفاده میکرده است. مالک دیگر میتواند با استناد به سند، نقشه و تصاویر، نقض حق استفاده از مشاعات را مطرح کند. اگر اختصاصیبودن آن بخش در سند ثابت نشود و استفاده مزبور مانع بهرهبرداری دیگران باشد، احتمال پذیرش درخواست رفع مانع وجود دارد؛ اما نتیجه نهایی به اسناد، حدود محل و نظر مرجع رسیدگی وابسته است. سابقه استفاده، بدون دلیل معتبر بر مالکیت یا اجازه اختصاصی، معمولاً بهتنهایی کافی نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
استفاده متعارف یعنی بهرهبرداری متناسب با کاربری محل، مانند عبور از راهرو یا استفاده معمول از آسانسور. تصرف اختصاصی زمانی رخ میدهد که شخص، قسمت مشترک را در اختیار خود بگیرد، مانع دیگران شود یا در آن تغییر ایجاد کند. بنابراین حتی استفادهای که برای یک مالک سودمند است، اگر حق استفاده از مشاعات دیگران را محدود کند، میتواند مسئولیت مدنی و الزام به رفع مانع را در پی داشته باشد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل رودهن را ببینید.