آیا زن و شوهر در ایران برای پایان دادن به زندگی مشترک اختیار یکسانی دارند؟ پاسخ کوتاه این است که در حالت عادی، حق طلاق با مرد است یا زن؟ در نظام حقوقی ایران، اصل بر اختیار شوهر برای درخواست طلاق است؛ اما این اختیار به معنای بینیازی از مراجعه به دادگاه، تعیین تکلیف حقوق مالی زن یا امکان نادیده گرفتن تشریفات قانونی نیست. زن نیز میتواند در شرایط مشخص، از دادگاه درخواست طلاق کند یا به موجب وکالت در طلاق، اختیار اجرای آن را داشته باشد.
مطابق قواعد قانون مدنی، شوهر میتواند با رعایت شرایط قانونی و پس از مراجعه به دادگاه، تقاضای طلاق کند. دادگاه در این فرایند درباره حقوق مالی زوجه، از جمله مهریه، نفقه، اجرتالمثل و وضعیت جهیزیه، تصمیمگیری یا تعیین تکلیف میکند. بنابراین، صرف اعلام رضایت شوهر برای ثبت طلاق کافی نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی مهریه را ببینید.
در مقابل، زن اصولاً برای طلاق باید یکی از مبانی قانونی را اثبات کند. مهمترین مسیرها عبارتاند از اثبات عسر و حرج، خودداری شوهر از پرداخت نفقه، غیبت طولانی و بیخبر بودن از محل زندگی او، یا وجود وکالت در طلاق. همچنین اگر زوجین درباره جدایی توافق کنند، طلاق توافقی با رعایت تشریفات دادگاه و مشاورههای مقرر پیگیری میشود. در نتیجه، پاسخ به این پرسش که حق طلاق با مرد است یا زن، بدون بررسی سند ازدواج و شرایط زندگی مشترک، کامل نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل طلاق توافقی را ببینید.
زن باید ادعای خود را با مدارک و قرائن قابل بررسی همراه کند. عسر و حرج زمانی مطرح میشود که ادامه زندگی برای زن با مشقت شدید و غیرقابل تحمل همراه باشد؛ تشخیص آن با دادگاه و وابسته به اوضاع پرونده است. اعتیاد زیانبار، ضربوجرح، ترک زندگی، محکومیت مؤثر کیفری یا رفتار مستمر آزاردهنده ممکن است در صورت اثبات، در ارزیابی دادگاه مؤثر باشد.
وکالت در طلاق نیز باید در دفتر اسناد رسمی یا سند ازدواج به شکل معتبر درج شده باشد. حدود این وکالت اهمیت زیادی دارد؛ برای نمونه، ممکن است وکالت مشروط، بلاعزل، همراه با حق توکیل به غیر یا وابسته به بذل بخشی از مهریه باشد. داشتن وکالت، معمولاً به معنای انتقال مالکیت حق طلاق نیست، بلکه اختیار انجام اقدامات قانونی از طرف شوهر است.
فرض کنید سارا پس از ازدواج متوجه شود همسرش برای مدت طولانی نفقه نمیپردازد و این موضوع با رأی دادگاه یا مدارک بانکی قابل اثبات باشد. در این وضعیت، سارا میتواند ابتدا مطالبه نفقه را پیگیری و در صورت فراهم بودن شرایط، درخواست طلاق مطرح کند. اگر در عقدنامه نیز وکالت در طلاق وجود داشته باشد، مسیر او ممکن است سادهتر شود؛ اما متن دقیق شرط و نحوه اعمال آن تعیینکننده است. در چنین پروندهای، پاسخ عملی به اینکه حق طلاق با مرد است یا زن، به مدارک، مفاد عقدنامه و نظر دادگاه بستگی دارد، نه فقط به ادعای یکی از طرفین.
پرونده معمولاً با ثبت درخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز میشود و سپس حسب نوع طلاق، به دادگاه خانواده و مراحل مشاوره ارجاع میگردد. پس از صدور رأی یا گواهی لازم، ثبت طلاق در دفتر رسمی و تعیین تکلیف حقوق مالی و حضانت انجام میشود. حضانت فرزند با حق طلاق یکی نیست و باید جداگانه بررسی شود.
اشتباه رایج این است که امضای عقدنامه یا بخشش مهریه را همیشه معادل اسقاط همه حقوق بدانیم. هر توافق باید دقیق، مکتوب و قابل تفسیر حقوقی باشد. همچنین هیچیک از طرفین نباید پیش از بررسی آثار مالی، حضانت فرزندان و امکان اجرای رأی، اقدام شتابزده کند. برای تشخیص اینکه حق طلاق با مرد است یا زن در وضعیت خاص شما، متن عقدنامه و مدارک موجود باید توسط وکیل یا مشاور حقوقی بررسی شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل کیفری پردیس را ببینید.