آیا زنی که هنوز زندگی مشترک را آغاز نکرده، از نظر قانونی حقوقی دارد؟ بله؛ حق و حقوق زن در دوران عقد از زمان وقوع عقد نکاح ایجاد میشود، نه از زمان برگزاری عروسی یا شروع سکونت مشترک. البته نوع عقد، مندرجات عقدنامه، پرداخت یا عدم پرداخت مهریه، تمکین و شرایط خاص زوجین در حدود این حقوق اثر مستقیم دارد.
در عقد دائم، زن و شوهر از نظر قانونی زوج محسوب میشوند؛ بنابراین زن مالک مهریه است و میتواند آن را مطالبه کند. مهریه پس از وقوع عقد به مالکیت زن درمیآید و اصل بر امکان مطالبه آن، حتی پیش از شروع زندگی مشترک، است. اگر مهریه عندالمطالبه باشد، زن میتواند با طرح دعوا یا مراجعه به اجرای ثبت، در حدود مقررات آن را پیگیری کند.
در صورت طلاق پیش از نزدیکی، اصل بر استحقاق زن نسبت به نصف مهریه تعیینشده است؛ اما اگر پیش از طلاق تمام یا بخشی از مهریه پرداخت شده باشد، محاسبه نهایی به وضعیت پرداخت و مدارک موجود بستگی دارد. درباره عقد موقت نیز مهریه باید در عقد تعیین شود و زن با وقوع عقد مالک آن میشود، ولی احکام نفقه، ارث و پایان رابطه با عقد دائم یکسان نیست.
در عقد دائم، نفقه اصولاً بر عهده شوهر است؛ اما استحقاق عملی زن به انجام وظایف زوجیت و وجود یا نبود مانع قانونی بستگی دارد. اگر زن بدون عذر موجه از انجام وظایف زناشویی خودداری کند، ممکن است ناشزه شناخته شود و نفقه به او تعلق نگیرد. با این حال، صرف برگزار نشدن عروسی بهتنهایی دلیل نشوز نیست.
حق حبس نیز از مهمترین بخشهای حق و حقوق زن در دوران عقد است. چنانچه مهریه حال باشد و زن پیش از دریافت آن به اختیار خود وظایف زناشویی را انجام نداده باشد، میتواند تا دریافت مهریه از تمکین خاص خودداری کند و این امتناع، اصولاً موجب سقوط نفقه نمیشود. تشخیص شرایط حق حبس به متن عقد، نوع مهریه، پرداختهای انجامشده و رفتار قبلی زن وابسته است.
مطالبه مهریه میتواند از طریق اجرای ثبت یا دادگاه خانواده انجام شود. نفقه جاری و نفقه معوقه نیز با توجه به زمان، وضعیت زندگی و دلایل موجود بررسی میشود. پیامکها، رسیدهای بانکی، اظهارنامه، شهادت شهود و گزارشهای رسمی میتوانند در اثبات ادعا مؤثر باشند؛ اما هیچکدام بهتنهایی نتیجه پرونده را تضمین نمیکنند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل برای مهریه را ببینید.
فرض کنید مریم پس از عقد دائم، هنوز با همسرش زیر یک سقف نرفته است. شوهر او از پرداخت نفقه خودداری کرده و همزمان مدعی شده چون عروسی برگزار نشده، زن هیچ حقی ندارد. مریم با ارائه سند ازدواج و مدارک عدم پرداخت میتواند برای نفقه اقدام کند و در صورت وجود شرایط، مهریه را نیز مطالبه نماید. در این وضعیت، حق و حقوق زن در دوران عقد بر اساس عقدنامه و رفتار واقعی طرفین بررسی میشود، نه صرفاً ادعای شوهر.
در عقد موقت، تعیین مدت و مهریه شرط اساسی است و زن اصولاً از شوهر ارث نمیبرد و نفقه نیز خودکار مانند عقد دائم برقرار نیست؛ مگر اینکه شرط شده باشد یا عقد بر مبنای خاصی چنین اثری پیدا کند. در عقد دائم، امکان مطالبه نفقه و برخورداری از ارث پس از فوت، با رعایت شرایط قانونی، وجود دارد. همچنین شروط ضمن عقد مانند حق تحصیل، اشتغال، تعیین محل سکونت یا وکالت در طلاق میتواند دامنه حقوق زن را گستردهتر کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه تهدید وکیل دادگستری را ببینید.
حق و حقوق زن در دوران عقد شامل مهریه، نفقه در عقد دائم، حق حبس، امکان مطالبه شروط قراردادی و حمایتهای قانونی در برابر تهدید یا عدم پرداخت است. برای اقدام مؤثر، ابتدا نوع عقد و مفاد سند ازدواج را بررسی کنید، مدارک پرداخت و مکاتبات را نگه دارید و پیش از امضای رضایتنامه یا بخشش مهریه، آثار حقوقی آن را از متخصص بررسی بخواهید. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در شهرک ولیعصر را ببینید.