آیا کارفرما میتواند بدون قرارداد کتبی یا بدون بیمه، نیروی کار را استخدام کند؟ پاسخ کوتاه این است که حق و حقوق کارگری و بیمه برای کارگری که در برابر دریافت مزد، به درخواست کارفرما کار میکند، حتی در بسیاری از موارد بدون قرارداد کتبی نیز قابل پیگیری است. قرارداد کتبی، فیش حقوقی و سابقه بیمه اثبات را آسانتر میکنند، اما نبود آنها لزوماً به معنای از بین رفتن حقوق کارگر نیست. رابطه کاری میتواند با شهادت همکاران، پیامها، واریز حقوق، کارت تردد، گزارش بازرسی و سایر قرائن اثبات شود.
ملاک اصلی، وجود رابطه تبعیت و دریافت مزد است؛ یعنی کارگر شخصاً کار را انجام دهد و از دستورها، زمانبندی یا نظارت کارفرما تبعیت کند. عنوانهایی مانند کارآموز، نیروی ساعتی، آزمایشی، روزمزد یا قراردادی، بهتنهایی موجب حذف حمایتهای قانونی نمیشوند. میزان مزد نباید از حداقلهای قانونی کمتر باشد و مزایایی مانند عیدی، سنوات، مرخصی و اضافهکاری نیز با توجه به مدت و نحوه اشتغال بررسی میشوند. حق و حقوق کارگری و بیمه به عنوان یک مجموعه، هم رابطه مالی با کارفرما و هم تعهدات بیمهای او را در بر میگیرد.
کارفرمای مشمول قانون تأمین اجتماعی باید کارکنان واجد شرایط را به سازمان تأمین اجتماعی معرفی کند و حق بیمه را طبق مقررات بپردازد. پرداخت بخشی از حق بیمه از سوی کارگر، کارفرما را از تکلیف قانونی خود برای ارسال لیست و پرداخت سهم مربوط معاف نمیکند. بیمهنشدن ممکن است بر سابقه بازنشستگی، درمان، غرامت دستمزد و استفاده از حمایتهای ناشی از حوادث اثر بگذارد. تشخیص شمول بیمه به نوع واقعی کار، کارگاه و وضعیت رابطه بستگی دارد، نه صرفاً نام قرارداد.
پیش از طرح شکایت، اسناد موجود را حفظ و دستهبندی کنید. هیچ مدرکی را بدون تهیه نسخه یا ثبت اطلاعات آن تحویل ندهید. مدارک مفید عبارتاند از:
اختلاف درباره مزد، اخراج، مرخصی، عیدی، سنوات و اضافهکاری معمولاً در اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل اشتغال پیگیری میشود. اعتراض به نتیجه نیز تابع مراحل و مهلتهای ابلاغشده در پرونده است. موضوع ثبتنشدن سابقه یا پرداختنشدن حق بیمه، از مسیر شعبه تأمین اجتماعی و درخواست بررسی و بازرسی دنبال میشود. هر ادعا باید جداگانه و با شرح دقیق تاریخ شروع کار، سمت، مزد، ساعات کار و دوره بیمهنشدن مطرح شود.
فرض کنید مریم ۱۸ ماه در فروشگاهی کار کرده، اما کارفرما فقط برای شش ماه او بیمه رد کرده و بخشی از حقوق را نیز نقدی پرداخته است. مریم میتواند قرارداد، پیامهای کاری، گردش حساب، شهادت همکاران و برنامه شیفت را ارائه کند. اگر مرجع رسیدگی رابطه کاری و مدت واقعی اشتغال را احراز کند، ممکن است کارفرما به پرداخت مطالبات قابل اثبات و اصلاح وضعیت بیمهای محکوم شود؛ با این حال نتیجه قطعی به اعتبار مدارک و دفاع طرفین وابسته است. در چنین پروندهای، حق و حقوق کارگری و بیمه باید در دو مسیر مرتبط اما مستقل پیگیری شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان وکیل حقوقی را ببینید.
امضای برگه تسویه بدون دریافت واقعی مبلغ، استعفای صوری، حذف پیامها، تأخیر طولانی در جمعآوری مدارک و طرح ادعای کلی از اشتباهات رایج است. همچنین نباید سابقه بیمه را تنها دلیل اثبات تمام مدت کار دانست؛ ممکن است کارکرد واقعی بیشتر یا متفاوت باشد. محاسبه مطالبات به مزد توافقی و قانونی، ساعات کار، تعطیلات، پرداختهای انجامشده و مدت اشتغال وابسته است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی شبانه روزی رایگان را ببینید.
برای صیانت از حق و حقوق کارگری و بیمه، ابتدا رابطه کاری و دوره اشتغال را مستند کنید، سپس مطالبات مزدی را در مرجع کار و سوابق بیمه را در سازمان تأمین اجتماعی پیگیری نمایید. از درج اطلاعات نادرست، امضای تسویه شتابزده و اتکا به یک مدرک منفرد خودداری کنید. در پروندههای پیچیده، بررسی اسناد توسط کارشناس یا مشاور حقوقی میتواند از طرح ناقص خواسته و از دسترفتن فرصتهای قانونی جلوگیری کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل دادگستری در تهرانپارس را ببینید.