آیا برای وصول چک برگشتی میتوان مستقیماً حکم جلب صادر کرد؟ پاسخ این است که حکم جلب چک حقوقی معمولاً مرحله نخست وصول نیست و پس از ایجاد محکومیت یا صدور اجراییه، احراز شرایط قانونی و بیاقدامی بدهکار قابل پیگیری است. چک حقوقی با چکی تفاوت دارد که شرایط تعقیب کیفری را دارد؛ بنابراین صرف برگشت خوردن چک، بهتنهایی موجب بازداشت صادرکننده نمیشود و طلبکار باید از مسیر حقوقی یا اجرای اسناد لازمالاجرا اقدام کند.
چک ممکن است به دلایلی مانند وعدهدار بودن، تضمینی بودن، مشروط بودن یا صدور بابت انجام تعهد، وصف کیفری نداشته باشد. همچنین اگر دارنده در مهلت قانونی برای شکایت کیفری اقدام نکند، امکان تعقیب کیفری از بین میرود؛ با این حال، حق مطالبه وجه چک از مسیر حقوقی معمولاً باقی است. تشخیص نهایی به متن چک، قرارداد، تاریخ صدور، نحوه تحویل و دلایل طرفین بستگی دارد و عنوان «حقوقی» به معنی بیاعتباری چک نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل خوب برای چک برگشتی را ببینید.
دارنده میتواند با توجه به وضعیت پرونده، دادخواست مطالبه وجه و خسارتهای قابل مطالبه مطرح کند یا برای صدور اجراییه چک از مرجع صالح درخواست بدهد. اجراییه معمولاً سریعتر از رسیدگی کامل دعوای مطالبه وجه است، اما شرایط شکلی و قانونی آن باید رعایت شود.
در مسیر اجرای مستقیم، پس از صدور و ابلاغ اجراییه، صادرکننده اصولاً مهلت قانونی دارد که بدهی را بپردازد، برای پرداخت ترتیب ارائه کند یا مالی برای اجرای تعهد معرفی کند. در صورت ادامه امتناع، دارنده میتواند توقیف اموال و سایر اقدامات اجرایی را بخواهد. اگر مالی شناسایی نشود و شرایط قانون مربوط به محکومیتهای مالی وجود داشته باشد، درخواست جلب ممکن است مطرح شود.
در پروندهای که با دادخواست آغاز شده است، ابتدا باید حکم قطعی یا لازمالاجرا صادر و اجراییه ابلاغ شود. سپس اگر بدهکار از پرداخت خودداری کند، امکان درخواست اعمال ضمانتاجراهای قانونی وجود دارد. طرح اعسار یا تقسیط، معرفی مال، پرداخت بدهی یا توافق با طلبکار میتواند بر ادامه عملیات و حکم جلب چک حقوقی اثر بگذارد. جلب، مجازات صدور چک نیست؛ بلکه ابزار اجرای محکومیت مالی است.
فرض کنید سارا یک فقره چک بابت تضمین اجرای قرارداد از مهدی دریافت کرده و پس از تخلف قراردادی، آن را برگشت زده است. چون چک وصف تضمینی دارد، سارا به جای شکایت کیفری، مدارک قرارداد و گواهی عدم پرداخت را ارائه میکند و مطالبه وجه یا صدور اجراییه را پیگیری میکند. اگر مهدی پس از ابلاغ، نه بدهی را بپردازد و نه مالی معرفی کند، سارا میتواند درباره حکم جلب چک حقوقی و دیگر اقدامات اجرایی، مطابق شرایط پرونده درخواست بدهد؛ اما نتیجه قطعی به دفاع مهدی، ادعای اعسار و امکان شناسایی اموال بستگی دارد.
بدهکار میتواند پرداخت وجه، تهاتر، استرداد چک، توافق جدید، جعلی بودن امضا، فقدان دین یا تضمینی بودن چک را با دلیل مطرح کند. صرف ادعا کافی نیست و معمولاً باید سند یا قرینه قابل بررسی ارائه شود. همچنین طرح اعسار بدون مدارک مالی کافی ممکن است پذیرفته نشود. طلبکار نیز نباید چک را بدون بررسی وضعیت ابلاغ، مالکیت، صلاحیت مرجع و وجود ایرادهای شکلی پیگیری کند؛ زیرا اقدام نادرست میتواند موجب اطاله رسیدگی یا رد درخواست شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان چک را ببینید.
حکم جلب چک حقوقی نتیجه فوری برگشت چک نیست؛ بلکه پس از طی فرآیند مطالبه یا اجراییه، ابلاغ قانونی، امتناع از پرداخت و احراز شرایط اجرای محکومیت مالی مطرح میشود. برای انتخاب مسیر مناسب، باید نوع چک، اسناد رابطه مالی، وضعیت اموال بدهکار و دفاعهای احتمالی او همزمان بررسی شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه دفتر وکیل در پرند را ببینید.