آیا فردی که هنوز هجده ساله نشده میتواند بدون اجازه والدین از ایران خارج شود؟ در بیشتر موارد، خروج از کشور زیر هجده سال به دریافت گذرنامه با اجازه کتبی ولی یا قیم قانونی و رعایت مقررات سفر نیاز دارد؛ بنابراین داشتن بلیت یا پذیرش تحصیلی بهتنهایی برای عبور از مرز کافی نیست. جزئیات موضوع به وضعیت خانوادگی، نوع سرپرستی، مقصد و مدارک مسافر بستگی دارد.
مطابق مقررات گذرنامه، اشخاصی که به سن هجده سال تمام نرسیدهاند، برای صدور گذرنامه معمولاً باید اجازه کتبی ولی یا قیم قانونی خود را ارائه کنند. ولی قهری اصولاً پدر یا جد پدری است و مادر، صرفاً به دلیل مادر بودن، در همه موارد اختیار مستقل برای صدور گذرنامه ندارد؛ مگر اینکه قیم قانونی، سرپرست منصوب یا دارای اختیار رسمی باشد.
اگر پدر فوت کرده باشد، دسترسی به او ممکن نباشد، یا درباره صلاحیت وی اختلاف وجود داشته باشد، موضوع میتواند از طریق قیمومت، حکم دادگاه یا مدارک رسمی سرپرستی پیگیری شود. صرف ادعای اختلاف خانوادگی، معمولاً جایگزین سند رسمی نمیشود.
مدارک دقیق ممکن است بر اساس شرکت هواپیمایی و قوانین کشور مقصد متفاوت باشد، اما معمولاً این موارد اهمیت دارند:
رضایتنامهای که برای صدور گذرنامه ارائه میشود، لزوماً به معنای پذیرش همه شرایط سفر از سوی کشور مقصد یا شرکت هواپیمایی نیست. برخی کشورها ترجمه رسمی رضایتنامه، گواهی تولد یا اجازه جداگانه والد دیگر را مطالبه میکنند.
در اختلاف میان والدین، باید میان «اجازه صدور گذرنامه»، «ممنوعالخروجی» و «حق حضانت» تفاوت گذاشت. حضانت بهتنهایی همیشه به معنای اختیار کامل برای خروج دائمی یا سفر خارجی کودک نیست. اگر یکی از اشخاص دارای اختیار قانونی با سفر مخالفت کند، ممکن است درخواست قضایی، بررسی مصلحت طفل و ارائه دلایلی مانند هدف سفر، مدت اقامت، محل اسکان و تضمین بازگشت لازم شود.
خروج از کشور زیر هجده سال بدون توجه به این تفاوتها میتواند موجب توقف در فرودگاه یا ایجاد اختلاف درباره بازگشت کودک شود. همچنین اگر برای کودک دستور قضایی منع خروج صادر شده باشد، داشتن گذرنامه بهتنهایی مانع اجرای آن دستور نیست.
فرض کنید پدر یک نوجوان شانزدهساله برای سفر کوتاهمدت او به کشور دیگر رضایتنامه رسمی داده، اما مادر ادعا میکند سفر با هدف اقامت دائمی انجام میشود و با خروج کودک مخالفت دارد. در این وضعیت، صرف رضایتنامه پدر الزاماً نتیجه را قطعی نمیکند؛ مرجع رسیدگی ممکن است حضانت، وضعیت گذرنامه، مقصد، مدت سفر و مصلحت نوجوان را بررسی کند. در چنین پروندهای، خروج از کشور زیر هجده سال به مدارک و تصمیم مرجع صالح وابسته است و نمیتوان نتیجه را فقط بر اساس ادعای یکی از والدین پیشبینی کرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل خانواده رایگان را ببینید.
ابتدا باید وضعیت قانونی ولی یا قیم و اعتبار گذرنامه بررسی شود. سپس رضایتنامه در قالب قابل قبول تنظیم و در صورت نیاز در دفتر اسناد رسمی یا نمایندگی کنسولی تأیید میشود. پس از آن، مقررات شرکت هواپیمایی و کشور مقصد درباره مسافر نابالغ کنترل میگردد. بهتر است خانواده پیش از خرید قطعی بلیت، درباره همراه، فرمهای مخصوص کودک و امکان پذیرش او از شرکت هواپیمایی استعلام بگیرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل دفتر اسناد رسمی در تهران را ببینید.
برای خروج قانونی فرد نابالغ، گذرنامه معتبر، رضایت شخص دارای اختیار قانونی و رعایت مقررات مقصد اهمیت دارد. در صورت اختلاف والدین، فوت یا غیبت ولی، حضانت، قیمومت یا وجود دستور قضایی، بررسی پرونده توسط وکیل یا مرجع صالح پیش از زمان سفر ضروری است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در جوادیه را ببینید.