آیا میتوان به دلیل زیانی که از تصمیم داور مورد توافق طرفین ایجاد شده، خسارت گرفت؟ بله؛ مطالبه خسارت به سبب رای داور مرضی الطرفین در حقوق ایران ممکن است، اما صرف نارضایتی از نتیجه داوری کافی نیست و باید تخلف، تقصیر، تدلیس یا تقلب داور و همچنین رابطه مستقیم آن با زیان اثبات شود. در برخی موارد نیز ابتدا باید برای بیاعتبار کردن یا ابطال رأی داوری اقدام کرد.
داور مرضیالطرفین، برخلاف تصور رایج، به دلیل صدور هر رأی نامطلوب مسئول جبران خسارت نیست. استقلال داور به او اجازه میدهد بر اساس قرارداد، اسناد و دلایل موجود تصمیم بگیرد؛ بنابراین اشتباه در ارزیابی دلیل، بدون احراز تقصیر مؤثر، معمولاً برای مطالبه خسارت کافی نیست. مسئولیت زمانی جدیتر مطرح میشود که داور با بیاحتیاطی مؤثر، نقض آشکار وظایف، تبانی، دریافت منفعت نامشروع، تدلیس یا تقلب موجب ورود ضرر مالی شود.
در چنین وضعی، خواهان باید سه موضوع را اثبات کند: رفتار قابل انتساب به داور، وقوع ضرر واقعی و قابل محاسبه، و رابطه سببیت میان رفتار داور و ضرر. خسارت احتمالی، معنوی یا منافع از دسترفته نیز تنها در صورت وجود مبنای قانونی و امکان اثبات، قابل بررسی است. گاهی زیان مستقیماً ناشی از اجرای رأی یا اقدام طرف مقابل است، نه رفتار داور؛ در این حالت دعوا باید علیه شخص مسئول واقعی طرح شود.
اگر رأی داوری با جهات قانونی بیاعتباری مانند خروج از حدود اختیار، مخالفت با قوانین آمره، صدور نسبت به موضوع خارج از قرارداد یا بیاعتباری قرارداد داوری مواجه باشد، ذینفع میتواند درخواست ابطال رأی را مطرح کند. مهلت اعتراض به رأی داور اصولاً کوتاه است و برای اشخاص مقیم ایران معمولاً بیست روز از تاریخ ابلاغ محاسبه میشود؛ برای اشخاص مقیم خارج، مقررات مهلت متفاوتی دارد. تاریخ و شیوه ابلاغ باید دقیق بررسی شود.
پس از بررسی اعتبار رأی، برای خسارت به سبب رای داور مرضی الطرفین باید دادخواست مستقل یا خواسته مرتبط، حسب وضعیت پرونده، علیه داور یا شخص مسئول ارائه شود. مرجع صالح، مبلغ خواسته، رابطه قراردادی و نحوه طرح دعوا به شرایط پرونده وابسته است و نباید صرفاً بر اساس محل اقامت داور تعیین شود.
صرف اینکه رأی بعداً در دادگاه ابطال شود، الزاماً به معنای مسئولیت داور یا استحقاق خسارت نیست. همچنین پرداخت حقالزحمه داوری با خسارت ناشی از تقصیر داور تفاوت دارد و باید جداگانه تحلیل شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل رایگان را ببینید.
فرض کنید شرکت «الف» و «ب» اختلاف قراردادی خود را به داوری ارجاع دهند. داور، با وجود دریافت سندی که پرداخت کامل بدهی را نشان میدهد، عمداً آن را نادیده بگیرد و پس از تبانی با یکی از طرفین، شرکت «الف» را به پرداخت مبلغی محکوم کند. اگر شرکت بتواند تبانی، تقصیر مؤثر، پرداخت وجه و زیان مستقیم ناشی از اجرای رأی را ثابت کند، امکان طرح دعوای خسارت به سبب رای داور مرضی الطرفین علیه داور، بدون منتفی بودن مسئولیت طرف منتفع، قابل بررسی خواهد بود. نتیجه نهایی به اعتبار اسناد و تشخیص دادگاه بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره قوه قضاییه را ببینید.
برای موفقیت در دعوای خسارت به سبب رای داور مرضی الطرفین باید میان اعتراض به رأی، ابطال رأی و مطالبه خسارت تفکیک قائل شد. اقدام سریع برای بررسی مهلت اعتراض، جمعآوری اسناد و تعیین دقیق شخص مسئول اهمیت زیادی دارد. اگر زیان فقط ناشی از شکست در داوری باشد، معمولاً مبنای کافی برای خسارت وجود ندارد؛ اما اثبات تقصیر یا تقلب داور همراه با ضرر مستقیم میتواند زمینه مطالبه را فراهم کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل دادگستری در پاکدشت را ببینید.