اگر مستأجر پس از پایان قرارداد ملک را تحویل ندهد، مالک چگونه میتواند ضرر خود را بگیرد؟ پاسخ این است که خسارت عدم تخلیه ملک معمولاً از طریق مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف، وجه التزام قراردادی یا اجرت قراردادیِ مورد توافق پیگیری میشود؛ البته نوع و میزان آن به متن قرارداد، زمان پایان اجاره و مدارک موجود بستگی دارد.
پس از پایان مدت اجاره، اگر مستأجر بدون رضایت مالک همچنان ملک را در اختیار داشته باشد، مالک میتواند بابت مدت تصرف، اجرتالمثل مطالبه کند. اجرتالمثل مبلغی است که کارشناس با توجه به ارزش اجارهای ملکهای مشابه در همان محدوده و در دوره موردنظر تعیین میکند. اگر در قرارداد برای هر روز تأخیر مبلغ مشخصی بهعنوان وجه التزام تعیین شده باشد، اصل بر بررسی همان شرط قراردادی است؛ مگر اینکه اعتبار یا قابلیت اجرای آن به دلیل شرایط قرارداد محل اختلاف باشد.
در صورتی که مالک پس از پایان قرارداد، ادامه سکونت مستأجر را بپذیرد یا مبالغی دریافت کند که نشاندهنده تمدید اجاره باشد، ادعای تصرف غیرمجاز ممکن است با ایراد مواجه شود. همچنین مالک نمیتواند برای یک دوره، هم اجرتالمثل و هم وجه التزامی را که ماهیت جبران همان ضرر دارد، بدون مبنای حقوقی معتبر مطالبه کند.
مالک باید ابتدا رابطه قراردادی، پایان مدت اجاره و باقی ماندن مستأجر در ملک را اثبات کند. مدارک مؤثر معمولاً شامل موارد زیر است:
صرف پایان تاریخ قرارداد همیشه برای تعیین مبلغ کافی نیست؛ زیرا دادگاه باید بررسی کند که آیا تمدید ضمنی، اجازه ادامه تصرف، پرداخت اجاره یا توافق دیگری بین طرفین شکل گرفته است یا خیر.
اگر شرایط تخلیه فوری یا دستور تخلیه فراهم باشد، مالک میتواند مسیر تخلیه را جدا از مطالبه مالی پیگیری کند. مطالبه اجرتالمثل یا وجه التزام معمولاً نیازمند رسیدگی قضایی و در مواردی ارجاع به کارشناس است. مرجع صالح به عواملی مانند نوع دعوا، ارزش خواسته و محل وقوع ملک بستگی دارد؛ بنابراین باید عنوان خواسته بهدرستی انتخاب شود.
در دادخواست میتوان تخلیه، مطالبه اجرتالمثل، وجه التزام قراردادی و هزینههای قانونی قابل مطالبه را با توجه به وضعیت پرونده درخواست کرد. با این حال، جمع کردن خواستهها بدون توجه به مبنای هرکدام ممکن است باعث طولانی شدن رسیدگی یا رد بخشی از ادعا شود.
فرض کنید در قرارداد اجاره مقرر شده است مستأجر در پایان خرداد ملک را تحویل دهد و برای هر روز تأخیر مبلغی بهعنوان وجه التزام تعیین شده است. مستأجر تا پایان مرداد در ملک میماند و مالک نیز پیامها و اظهارنامههای درخواست تخلیه را نگهداری میکند. در این وضعیت، خسارت عدم تخلیه ملک میتواند بر اساس وجه التزام قراردادی مطالبه شود؛ اما دادگاه ابتدا اعتبار شرط، مدت واقعی تأخیر و نبود توافق جدید را بررسی میکند. اگر چنین شرطی وجود نداشته باشد، کارشناس میتواند اجرتالمثل دو ماه تصرف را برآورد کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی قضایی را ببینید.
مستأجر ممکن است ادعا کند قرارداد تمدید شده، مالک با ادامه تصرف موافقت کرده، کلید برای تحویل آماده بوده یا عدم تخلیه به علت پرداخت نشدن ودیعه از سوی مالک رخ داده است. این دفاعها باید با قرارداد، رسید، مکاتبه یا سایر دلایل اثبات شود. از سوی دیگر، مالک نیز نباید بدون رعایت تشریفات قانونی، شخصاً قفل ملک را تعویض یا وسایل مستأجر را خارج کند؛ زیرا چنین اقدامی میتواند برای او مسئولیت ایجاد کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره قوه قضاییه را ببینید.
برای موفقیت در مطالبه خسارت عدم تخلیه ملک باید تاریخ دقیق پایان رابطه، وضعیت پرداخت ودیعه، شرط وجه التزام و میزان اجرتالمثل روشن باشد. ارسال اظهارنامه، جمعآوری مدارک و انتخاب خواسته مناسب اهمیت زیادی دارد. مبلغ نهایی نیز بدون بررسی قرارداد و نظر کارشناسی، قابل اعلام قطعی نیست. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پایه یک در قرچک را ببینید.