آیا خواهان به دلیل ناتوانی مالی نمیتواند هزینه دادرسی را پرداخت کند؟ بله، با ثبت درخواست اعسار هزینه دادرسی خواهان و ارائه دلایل کافی، ممکن است دادگاه او را موقتاً یا در همان مرحله از پرداخت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی معاف کند. این معافیت با اعسار از پرداخت محکومبه تفاوت دارد و صرفاً به هزینههای رسیدگی به دعوا مربوط میشود.
مبنای اعسار، ناتوانی واقعی شخص از پرداخت هزینه دادرسی است؛ یعنی خواهان یا مالی برای پرداخت هزینه ندارد یا به مال خود دسترسی فعلی ندارد. صرف ادعای بیکاری، درآمد کم یا داشتن بدهی، بدون توضیح وضعیت مالی و ارائه دلیل، معمولاً برای اثبات اعسار کافی نیست.
اعسار ممکن است به صورت کامل یا نسبت به بخشی از هزینه پذیرفته شود. همچنین اگر وضعیت مالی شخص موقتاً نامناسب باشد، دادگاه با توجه به اوضاع پرونده تصمیم میگیرد. بنابراین نتیجه درخواست به ارزش خواسته، میزان هزینه، درآمد، داراییها و اعتبار دلایل بستگی دارد.
خواهان میتواند دعوای اعسار را همراه با دادخواست اصلی مطرح کند یا با دادخواستی جداگانه ارائه دهد. در عمل، ثبت آن از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و پرونده برای رسیدگی به دادگاه صالح ارسال خواهد شد. اگر دعوای اصلی در جریان باشد، معمولاً دادگاه رسیدگیکننده به همان دعوا مرجع بررسی اعسار است.
مهمترین دلیل، استشهادیه کتبی و شهادت اشخاصی است که از وضعیت معیشتی و مالی خواهان اطلاع واقعی دارند. شاهد باید درباره شغل، درآمد، دارایی، هزینههای زندگی و نحوه اطلاع خود توضیح قابل قبول ارائه کند؛ شهادت افراد بیاطلاع یا اظهارات کلی میتواند ارزش اثباتی درخواست را کاهش دهد.
دادگاه میتواند برای بررسی ادعا، شاهدان را احضار کند یا توضیح بیشتری بخواهد. پنهان کردن دارایی یا ارائه اطلاعات خلاف واقع، علاوه بر رد درخواست، ممکن است مسئولیت حقوقی و کیفری ایجاد کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل کیفری آنلاین را ببینید.
فرض کنید مریم برای مطالبه وجه، دادخواست اصلی خود را ثبت کرده اما درآمد محدودی دارد و مستأجر است. او همزمان درخواست اعسار هزینه دادرسی خواهان را با استشهادیه دو نفر از افراد مطلع و مدارک هزینههای زندگی ارائه میکند. اگر دادگاه اظهارات شاهدان و مدارک را کافی بداند، ممکن است معافیت او را بپذیرد؛ اما اگر مشخص شود حساب بانکی یا ملک قابل استفادهای دارد که در دادخواست اعلام نکرده، احتمال رد درخواست وجود دارد.
رد اعسار به معنای پایان دعوای اصلی نیست؛ اما خواهان برای ادامه رسیدگی باید هزینه مقرر را پرداخت کند، مگر اینکه از تصمیم صادرشده در مهلت قانونی و شیوه قابل اعمال اعتراض کند. در برخی موارد، دادگاه به جای معافیت کامل، امکان پرداخت بخشی از هزینه یا ترتیب پرداخت را با توجه به شرایط پرونده بررسی میکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
اعسار از هزینه دادرسی با ناتوانی از پرداخت محکومبه یکی نیست: اولی پیش از رسیدگی یا هنگام طرح دعوا مطرح میشود، اما دومی پس از صدور حکم و درباره مبلغی است که شخص به پرداخت آن محکوم شده است. برای تنظیم دقیق درخواست اعسار هزینه دادرسی خواهان، باید وضعیت مالی واقعی، دلایل قابل اثبات و مرحله رسیدگی بهدرستی در دادخواست منعکس شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در تهرانپارس شرقی را ببینید.