آیا داشتن صلحنامه عادی برای انتقال قطعی ملک کافی است؟ در بیشتر موارد، برای تثبیت مالکیت و امکان استناد کامل در برابر اشخاص ثالث، درخواست تنظیم سند رسمی با صلح نامه ضروری است؛ زیرا صلحنامه عادی بهتنهایی جایگزین سند رسمی ملک نمیشود. البته نتیجه این اقدام به اعتبار امضای طرفین، مالکیت مصالح، مشخصات ملک، پرداخت عوض و نبودن مانع ثبتی یا حقوقی بستگی دارد.
صلحنامه میتواند برای انتقال مالکیت، اسقاط اختلاف، واگذاری منافع یا تعیین تکلیف یک مال استفاده شود. اگر این سند در دفترخانه تنظیم شده باشد، معمولاً تشریفات انتقال رسمی نیز همانجا انجام میشود. اما در صلحنامه عادی، خریدار یا متصالح باید بتواند وقوع توافق و تعهد طرف مقابل به حضور در دفترخانه را اثبات کند.
سند رسمی، قدرت اثباتی بیشتری دارد و در برابر انکار و تردید، وضعیت متفاوتی نسبت به نوشته عادی ایجاد میکند. همچنین بسیاری از اقدامات ثبتی، بانکی و معاملاتی بدون سند رسمی یا احراز مالکیت ثبتشده امکانپذیر نیست. بنابراین، این دعوا صرفاً برای گرفتن یک امضا نیست، بلکه به بررسی زنجیره مالکیت و قابلیت انتقال ملک مربوط میشود.
مدارک باید رابطه حقوقی، هویت طرفین و وضعیت ثبتی ملک را نشان دهند. مهمترین مستندات عبارتاند از:
نبودن سند مالکیت به نام مصالح، فوت یکی از طرفین، مجهول بودن پلاک ثبتی، بازداشت ملک یا وجود معارض میتواند روند پرونده را پیچیده کند. در چنین شرایطی، ممکن است پیش از الزام به تنظیم سند، اثبات مالکیت، الزام به اخذ پایانکار یا رفع بازداشت نیز لازم باشد.
فرض کنید مریم بر اساس یک صلحنامه عادی، آپارتمانی را از برادرش دریافت کرده و تمام عوض توافقشده را پرداخته است. برادر او با وجود مالکیت رسمی، از حضور در دفترخانه خودداری میکند. مریم میتواند درخواست تنظیم سند رسمی با صلح نامه را علیه وی مطرح کند و صلحنامه، رسیدهای پرداخت و اظهارنامه را ارائه دهد.
اگر دادگاه اصالت توافق، مالکیت رسمی مصالح و نبودن موانع ثبتی را احراز کند، احتمال صدور حکم الزام به حضور در دفترخانه وجود دارد. اما اگر امضا مورد انکار قرار گیرد یا ملک پیشتر به شخص دیگری منتقل شده باشد، نتیجه به کارشناسی، تقدم معاملات و سایر دلایل بستگی خواهد داشت.
ابتدا باید وضعیت سند و سوابق ملک از دفترخانه یا اداره ثبت بررسی شود. سپس اظهارنامهای رسمی برای دعوت متعهد به دفترخانه ارسال میشود؛ هرچند در برخی پروندهها، وجود دلیل روشن بر امتناع، نقش مهمتری از تشریفات دعوت دارد. پس از آن، دادخواست در مرجع صالح محل وقوع ملک ثبت میشود و دادگاه، اسناد و دفاعیات طرفین را بررسی میکند.
در صورت پذیرش دعوا، حکم معمولاً برای حضور در دفترخانه و امضای سند اجرا میشود. اگر محکومعلیه حاضر نشود، اجرای حکم طبق مقررات میتواند تشریفات امضا را دنبال کند. هزینه دادرسی، حقالثبت، مالیات و حقالتحریر دفترخانه رقم ثابت واحدی ندارند و به ارزش معاملاتی، نوع ملک، شهر و وضعیت پرونده وابستهاند؛ بنابراین قبل از اقدام، استعلام هزینه روز ضروری است.
درخواست تنظیم سند رسمی با صلح نامه زمانی شانس بیشتری دارد که صلحنامه معتبر، مالکیت رسمی مصالح و تعهد روشن به انتقال وجود داشته باشد. پیش از طرح دعوا، بررسی ثبتی ملک، گردآوری دلایل پرداخت و ارسال اظهارنامه میتواند از رد دعوا یا طولانی شدن رسیدگی جلوگیری کند. در پروندههای دارای ورثه، معامله معارض یا سند مفقود، مشاوره با وکیل متخصص املاک اهمیت بیشتری دارد.