آیا فروشنده میتواند پس از گذشت چند سال، قیمت روز زمین را مطالبه کند؟ پاسخ کوتاه این است که دریافت ثمن زمین به نرخ روز مبلغ ثابت و یکسانی ندارد و کاملاً به مبنای حقوقی دعوا، مفاد قرارداد، علت تأخیر و نظر کارشناس رسمی بستگی دارد؛ در برخی پروندهها معیار، ارزش روز ملک است و در برخی دیگر فقط همان مبلغ قراردادی بهعلاوه خسارت قابل مطالبه خواهد بود.
اگر دستگاه دولتی، شهرداری یا نهاد عمومی برای اجرای طرح قانونی، زمین را تملک کند، ارزیابی ملک معمولاً بر اساس ارزش روز و اوضاع مؤثر در زمان ارزیابی انجام میشود. بااینحال، تشخیص قانون حاکم به نوع طرح، مالکیت دستگاه، وجود یا نبود توافق و وضعیت سند بستگی دارد. در اختلافات ناشی از قرارداد فروش، اصل بر اعتبار مبلغ توافقشده است؛ افزایش قیمت زمین بهتنهایی قرارداد را تغییر نمیدهد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل شهرداری در تهران را ببینید.
در صورتی که خریدار ثمن را نپردازد، فروشنده میتواند اصل طلب و در صورت وجود شرایط قانونی، خسارت تأخیر تأدیه را درخواست کند. این خسارت با افزایش ارزش خود زمین یکی نیست و معمولاً بر مبنای شاخصهای اعلامی و شرایط قانونی محاسبه میشود. بنابراین، دریافت ثمن زمین به نرخ روز با مطالبه خسارت تأخیر تأدیه دو خواسته متفاوت هستند.
کارشناس معمولاً عواملی مانند موقعیت، عرض گذر، کاربری، تراکم، دسترسی، مستحدثات، محدودیتهای ثبتی و معاملات مشابه را بررسی میکند. گزارش کارشناسی بهتنهایی حق ایجاد نمیکند؛ بلکه باید ابتدا رابطه قراردادی یا قانونی و مسئولیت طرف مقابل اثبات شود.
ابتدا باید قرارداد و هدف دعوا دقیق مشخص شود: مطالبه وجه، الزام به پرداخت ثمن، مطالبه بهای ملک تملکشده یا مطالبه خسارت. ارسال اظهارنامه برای مطالبه رسمی، جمعآوری اسناد و تعیین بهای خواسته اهمیت دارد. سپس دادخواست در مرجع صالح اقامه و تقاضای کارشناسی مطرح میشود. صلاحیت دادگاه ممکن است بر اساس محل اقامت خوانده یا محل وقوع ملک تعیین شود و در دعاوی مربوط به حقوق عینی ملک، محل وقوع آن اهمیت ویژه دارد.
درخواست «قیمت روز» بدون توضیح مبنای قانونی میتواند موجب رد یا اصلاح خواسته شود. همچنین باید میان قیمت روز در تاریخ کارشناسی، تاریخ تصرف، تاریخ تملک و تاریخ صدور حکم تفاوت گذاشت.
فرض کنید «الف» زمین خود را با مبایعهنامه عادی به «ب» میفروشد و بخشی از ثمن پرداخت میشود، اما خریدار از پرداخت باقیمانده خودداری میکند. سه سال بعد، ارزش زمین چند برابر شده است. فروشنده نمیتواند صرفاً به دلیل افزایش قیمت، کل ارزش روز را مطالبه کند؛ اما میتواند باقیمانده ثمن، خسارت قانونی قابل مطالبه و در صورت وجود شرط قراردادی، آثار همان شرط را درخواست کند. اگر زمین برای طرح عمومی تملک شده باشد، وضعیت متفاوت است و بررسی مقررات تملک و ارزیابی کارشناسی ممکن است زمینه دریافت ثمن زمین به نرخ روز را فراهم کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی تلفنی 24 ساعته رایگان را ببینید.
یکی از اشتباهات، برابر دانستن «ارزش روز ملک» با «خسارت تأخیر» است. اشتباه دیگر، استناد به آگهیهای اینترنتی بهجای ارزیابی فنی و نادیده گرفتن کاربری یا محدودیتهای ثبتی است. پیش از طرح دعوا باید خواسته، تاریخ مبنا، طرف مسئول و دلیل قانونی مطالبه روشن باشد؛ زیرا دریافت ثمن زمین به نرخ روز تنها با اثبات همزمان حق مطالبه و معیار صحیح ارزشگذاری امکانپذیر است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه شماره وکیل در ورامین را ببینید.