دعوای لفظی و دادن فحش و ناسزا در انظار عمومی

در بیشتر موارد، دعوای لفظی و دادن فحش و ناسزا در انظار عمومی می‌تواند تحت عنوان توهین قابل پیگیری کیفری باشد؛ اما صرف بلند بودن صدا یا حضور افراد در خیابان، همیشه به معنای تحقق جرم اخلال در نظم عمومی نیست. برای مثال، اگر شخصی در مقابل یک فروشگاه به دیگری الفاظ رکیک نسبت دهد و چند نفر نیز شاهد ماجرا باشند، بزه‌دیده می‌تواند با ثبت شکایت، شهادت شهود و سایر ادله، موضوع را پیگیری کند. بنابراین، دعوای لفظی و دادن فحش و ناسزا در انظار عمومی باید بر اساس نوع الفاظ، مخاطب، شرایط وقوع، آثار رفتار و ادله قابل اثبات بررسی شود.

توهین شامل به‌کار بردن الفاظ یا انجام رفتارهایی است که عرفاً موجب تحقیر، اهانت یا خوار کردن شخص دیگری شود. فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، در صورتی که رفتار انجام‌شده مشمول عنوان شدیدتری مانند قذف نباشد، می‌تواند عنوان توهین داشته باشد. برای تحقق این عنوان، معمولاً لازم است رفتار توهین‌آمیز متوجه شخص معین یا قابل شناسایی باشد و از شرایط و قرائن پرونده، قصد اهانت یا دست‌کم ماهیت تحقیرآمیز رفتار قابل برداشت باشد.

عمومی بودن محل، مانند خیابان، پارک، مجتمع تجاری، اداره، مدرسه یا وسیله نقلیه عمومی، به‌تنهایی مجازات جداگانه‌ای ایجاد نمی‌کند. با این حال، عمومی بودن صحنه می‌تواند اثبات موضوع را از طریق شاهدان، دوربین‌های مداربسته و گزارش مأموران آسان‌تر کند. اگر رفتار همراه با هیاهو، جنجال، حرکات غیرمتعارف یا تعرض به اشخاص باشد و نظم و آسایش عمومی را مختل کند، ممکن است عناوین کیفری دیگری نیز مطرح شود که بررسی آن به جزئیات حادثه وابسته است.

هر ناسزا یا عبارت زشتی الزاماً قذف نیست. قذف زمانی مطرح می‌شود که شخص به‌طور صریح، ارتکاب زنا یا لواط را به فردی نسبت دهد و شرایط قانونی این عنوان نیز وجود داشته باشد. به همین دلیل، نسبت دادن یک جرم مشخص با فحاشی معمولی تفاوت دارد و آثار اثباتی و کیفری متفاوتی ایجاد می‌کند.

تهدید نیز با توهین فرق دارد. اگر فرد علاوه بر ناسزا، دیگری را به قتل، آسیب بدنی، تخریب مال، افشای اطلاعات یا انجام اقدام زیان‌بار دیگری تهدید کند، ممکن است عنوان تهدید نیز قابل بررسی باشد. در یک درگیری واحد، امکان طرح چند عنوان مجرمانه وجود دارد؛ ولی تشخیص نهایی با توجه به متن دقیق الفاظ، نحوه بیان، قرائن و ادله بر عهده مرجع قضایی است.

توهین ساده، چنانچه مشمول قذف یا عنوان کیفری شدیدتری نباشد، در قانون برای آن جزای نقدی درجه شش پیش‌بینی شده است. میزان جزای نقدی ممکن است با قوانین بودجه و مقررات تعدیل مجازات‌ها تغییر کند؛ بنابراین اعلام یک مبلغ ثابت بدون بررسی مقررات زمان رسیدگی قابل اعتماد نیست.

اگر درگیری موجب برهم خوردن نظم، آسایش یا آرامش عمومی شده باشد، رفتار ممکن است علاوه بر توهین، از جهت اخلال در نظم عمومی نیز بررسی شود. برای این عنوان، صرف رد و بدل شدن چند کلمه کافی نیست و باید شرایطی مانند ایجاد هیاهو و جنجال، رفتار غیرمتعارف یا مختل شدن نظم عمومی احراز شود. همچنین اگر در جریان حادثه ضرب‌وجرح، تخریب اموال یا تهدید رخ داده باشد، هرکدام می‌تواند عنوان و مجازات مستقل داشته باشد.

توهین ساده در زمره جرایم قابل گذشت قرار دارد؛ در نتیجه، گذشت بزه‌دیده می‌تواند موجب توقف تعقیب یا رسیدگی در حدود مقررات شود. قابل گذشت بودن به این معنا نیست که شکایت اهمیت ندارد یا بدون دلیل پذیرفته می‌شود، بلکه شاکی همچنان باید وقوع رفتار، انتساب آن به متهم و توهین‌آمیز بودن الفاظ را اثبات کند.

مهم‌ترین مدارک، شکواییه دقیق، کارت شناسایی، مشخصات یا نشانی احتمالی مشتکی‌عنه و هر دلیلی است که وقوع حادثه را نشان دهد. مدارک و قرائن مفید می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• شهادت افرادی که مستقیماً الفاظ یا رفتار توهین‌آمیز را شنیده یا دیده‌اند.
• فیلم دوربین‌های مداربسته محل، فروشگاه، ساختمان یا معبر.
• فیلم یا صدای ضبط‌شده، مشروط بر اینکه اصالت و ارتباط آن با حادثه قابل بررسی باشد.
• پیامک، پیام‌رسان، فایل صوتی یا نوشته‌ای که در آن توهین صورت گرفته است.
• گزارش مأموران انتظامی، تماس با پلیس در زمان وقوع و صورت‌جلسه تنظیم‌شده.
• مدارکی درباره آسیب‌های جانبی مانند جراحت، خسارت مالی یا مراجعه به مرکز درمانی.

در مورد فایل‌های صوتی و تصویری، بهتر است فایل اصلی نگهداری شود و از ویرایش، برش یا تغییر آن خودداری شود. ارائه نسخه ناقص یا انتشار عمومی فایل ممکن است موجب ایجاد اختلاف تازه یا ادعای دست‌کاری شود. ضبط مکالمه یا تصویر اشخاص نیز باید با توجه به حریم خصوصی و شرایط قانونی ارزیابی شود و پذیرش آن به‌عنوان دلیل، قطعی و خودکار نیست.

شاکی ابتدا باید شرح دقیق حادثه را آماده کند؛ یعنی تاریخ، ساعت، محل، الفاظ یا رفتارهای مشخص، هویت افراد حاضر، علت آغاز درگیری و اقدامات انجام‌شده پس از حادثه را بنویسد. عبارت‌های کلی مانند «به من توهین کرد» معمولاً برای شروع مناسب نیست و بهتر است تا حد امکان، الفاظ دقیق یا مضمون روشن رفتار همراه با قرائن ذکر شود.

ثبت شکایت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود و پس از ارجاع، پرونده ممکن است برای تحقیقات مقدماتی به دادسرا یا مرجع صالح ارسال شود. در برخی پرونده‌ها، تحقیقات اولیه در کلانتری انجام می‌شود. شاکی باید در صورت احضار، حاضر شود، شهود را معرفی کند و اصل مدارک یا نسخه قابل بررسی آن‌ها را ارائه دهد.

مرجع رسیدگی ممکن است از شهود تحقیق کند، دوربین‌های محل را مطالبه کند، فایل ارائه‌شده را به کارشناس ارجاع دهد یا اظهارات طرفین را با یکدیگر تطبیق دهد. اگر متهم نیز ادعا کند که خود قربانی توهین یا تهدید بوده، ممکن است شکایت متقابل مطرح کند. به همین دلیل، پاسخ‌گویی آرام، پرهیز از ادامه مشاجره و خودداری از انتشار مطالب توهین‌آمیز در شبکه‌های اجتماعی اهمیت زیادی دارد.

در جرایم قابل گذشت، برای طرح شکایت مهلت قانونی وجود دارد. در حالت معمول، شاکی باید از تاریخ اطلاع از وقوع جرم و شخص مرتکب، در مهلت مقرر قانونی اقدام کند؛ وجود مانع خارج از اختیار ممکن است در ارزیابی مهلت مؤثر باشد. چون تشخیص آغاز مهلت به آگاهی شاکی از جرم و مرتکب وابسته است، بهتر است شکایت بدون تأخیر ثبت شود.

مرجع صالح معمولاً بر اساس محل وقوع رفتار تعیین می‌شود. ثبت شکواییه از دفتر خدمات قضایی انجام می‌گیرد و پرونده برای تحقیقات به مرجع قضایی حوزه محل وقوع حادثه فرستاده می‌شود. هزینه ثبت و خدمات قضایی، مبلغ ثابتی برای همه زمان‌ها نیست و مطابق تعرفه‌های جاری دریافت می‌شود. اگر شاکی توان پرداخت هزینه‌های قانونی را نداشته باشد، می‌تواند درباره شرایط اعسار یا استفاده از حمایت‌های قانونی، از مرجع مربوط راهنمایی بگیرد.

در ادامه، نمونه متن شکواییه درباره دعوای لفظی و دادن فحش و ناسزا در انظار عمومی ارائه می‌شود. این متن باید با توجه به جزئیات واقعی پرونده، نام شاهدان، نوع الفاظ و سایر عناوین احتمالی تکمیل شود:

ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان …

با سلام؛

اینجانب … فرزند … به شماره ملی …، از آقای/خانم … به نشانی … شکایت دارم. در تاریخ … حدود ساعت … در محل …، مشتکی‌عنه در حضور آقایان/خانم‌ها … با به‌کار بردن الفاظ رکیک و توهین‌آمیز، اینجانب را مورد اهانت قرار داد. رفتار نامبرده در حضور اشخاص حاضر در محل انجام شد و موجب هتک حرمت و آسیب روحی اینجانب گردید. در صورت وجود، فیلم دوربین مداربسته محل، فایل تصویری، گزارش مأموران و مشخصات شاهدان به پیوست ارائه می‌شود.

با توجه به مراتب، تقاضای تعقیب کیفری مشتکی‌عنه بابت توهین، انجام تحقیقات لازم، احضار شهود، بررسی دوربین‌های محل و اتخاذ تصمیم قانونی را دارم. در صورتی که از بررسی ادله، عناوین دیگری مانند تهدید، ایراد ضرب یا اخلال در نظم عمومی احراز شود، رسیدگی نسبت به آن موارد نیز مورد تقاضاست.

نام و نام خانوادگی، امضا و تاریخ

آیا حضور شاهد برای اثبات توهین ضروری است؟

خیر. شاهد یکی از ادله مهم است، اما تنها دلیل ممکن نیست. فیلم دوربین، پیام‌ها، گزارش مأموران، اقرار، قرائن موجود در پرونده و سایر ادله نیز می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد. ارزش هر دلیل با توجه به اصالت، ارتباط با حادثه و نظر مرجع رسیدگی تعیین می‌شود.

اگر دو طرف به یکدیگر فحش داده باشند چه می‌شود؟

هر طرف می‌تواند درباره رفتار توهین‌آمیز طرف مقابل شکایت کند، اما وقوع توهین متقابل، رفتار هیچ‌یک را خودبه‌خود مجاز نمی‌کند. مرجع رسیدگی باید رفتار و ادله مربوط به هر شخص را جداگانه بررسی کند. گذشت یکی از طرفین نیز اصولاً فقط نسبت به همان شخص و همان موضوع اثر دارد.

آیا فیلم دوربین مغازه یا ساختمان قابل استفاده است؟

بله، فیلم می‌تواند برای روشن شدن حضور افراد و نحوه وقوع حادثه مفید باشد، اما بهتر است از طریق درخواست رسمی مرجع قضایی دریافت شود. شاکی باید محل دقیق دوربین و بازه زمانی حادثه را اعلام کند تا امکان حفظ و بررسی فیلم وجود داشته باشد.

اگر توهین در شبکه اجتماعی یا گروه پیام‌رسان رخ دهد، موضوع متفاوت است؟

اصل توهین همچنان قابل بررسی است، اما ادله دیجیتال اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. نگهداری پیام اصلی، مشخص بودن حساب کاربری، تاریخ و ساعت ارسال و جلوگیری از حذف یا دست‌کاری محتوا ضروری است. در برخی موارد، موضوع می‌تواند از جهت انتشار عمومی یا استفاده از ابزارهای رایانه‌ای نیز بررسی شود.

آیا بعد از شکایت می‌توان گذشت کرد؟

در جرم قابل گذشت، شاکی می‌تواند با اعلام گذشت، در حدود مقررات موجب توقف ادامه رسیدگی شود. گذشت باید روشن، بدون ابهام و در مرجع صالح ثبت شود. پیش از امضای هرگونه رضایت‌نامه، بهتر است آثار آن و وضعیت خسارت‌های احتمالی به‌دقت بررسی شود.

دعوای لفظی و دادن فحش و ناسزا در انظار عمومی در صورت وجود الفاظ یا رفتار تحقیرآمیز و قابل اثبات، می‌تواند موجب تشکیل پرونده کیفری بابت توهین شود. عمومی بودن محل، دلیل کافی برای تحقق همه عناوین کیفری نیست و باید موضوعاتی مانند اخلال در نظم، تهدید، ضرب‌وجرح یا قذف جداگانه بررسی شود. ثبت سریع شکایت، حفظ فیلم و پیام‌ها، معرفی شاهدان، نوشتن شرح دقیق حادثه و خودداری از ادامه درگیری، مهم‌ترین اقدامات عملی برای حفظ حقوق بزه‌دیده است.