آیا هر پروندهای پس از صدور رأی به دیوان عالی کشور میرود؟ خیر؛ رفتن پرونده به دیوان عالی کشور معمولاً از طریق فرجامخواهی و فقط در پروندهها و آرایی امکانپذیر است که قانون تعیین کرده باشد، نه صرفاً به دلیل نارضایتی از رأی. دیوان عالی کشور در این مرحله بیشتر رعایت قانون، اصول دادرسی و استدلال قضایی را بررسی میکند و معمولاً مانند دادگاه بدوی، دوباره وارد ارزیابی کامل همه دلایل نمیشود.
قابلیت طرح پرونده در دیوان عالی کشور به نوع دعوا، مرجع صادرکننده رأی و ماهیت حکم بستگی دارد. در امور حقوقی، برخی آرای مهم یا دعاوی خاص طبق قانون قابل فرجامخواهی هستند. در امور کیفری نیز بعضی احکام، بهویژه آرای مربوط به مجازاتهای سنگین یا موضوعات مشخص قانونی، در این مرجع بررسی میشوند. بنابراین صرف اینکه رأی از دادگاه تجدیدنظر صادر شده باشد، بهتنهایی به معنای امکان فرجامخواهی نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل تجدید نظر تضمینی را ببینید.
همچنین باید میان تجدیدنظرخواهی و فرجامخواهی تفاوت گذاشت. دادگاه تجدیدنظر ممکن است موضوع، دلایل و حتی ارزیابی وقایع را بررسی کند؛ اما دیوان عالی کشور عمدتاً بر انطباق رأی با قانون و مقررات دادرسی نظارت دارد. در نتیجه، طرح ادعاهای جدید بدون ارتباط با ایراد قانونی، معمولاً اثر کافی ندارد.
درخواست باید در مهلت قانونی و از مسیر تعیینشده در سامانه یا دفتر خدمات قضایی ثبت شود. مهلت دقیق به نوع پرونده، محل اقامت شخص و مقررات حاکم در همان دعوا وابسته است؛ بنابراین نباید مهلت تجدیدنظر را بدون بررسی، برای فرجامخواهی نیز معتبر دانست. پس از ثبت، پرونده از نظر رعایت شرایط شکلی بررسی و در صورت وجود شرایط لازم به دیوان عالی کشور ارسال میشود.
ایرادهایی مانند صلاحیت نداشتن مرجع رسیدگی، بیتوجهی به دفاع مؤثر، مخالفت نتیجه با قانون یا نقص اساسی در تشریفات باید روشن، مستند و مرتبط با متن رأی نوشته شوند. صرف بیان ناعادلانه بودن رأی یا تکرار مطالب دادخواست، لایحه فرجامی مؤثری ایجاد نمیکند.
دیوان عالی کشور ممکن است رأی را ابرام کند؛ یعنی آن را از نظر جهات بررسیشده صحیح بداند. همچنین ممکن است رأی را نقض کند و پرونده را برای رسیدگی دوباره به مرجع صالح بفرستد. نقض رأی الزاماً به معنای پیروزی قطعی فرجامخواه نیست، زیرا مرجع رسیدگیکننده پس از اعاده پرونده باید مطابق حدود اعلامشده و مدارک موجود تصمیمگیری کند. در برخی وضعیتها نیز نقص پرونده برای رفع ایراد به مرجع قبلی اعلام میشود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خوب در خیابان پیروزی را ببینید.
فرض کنید دادگاه تجدیدنظر در دعوای بطلان قرارداد، بدون پاسخ به یک سند مؤثر و بدون توضیح درباره ایراد صلاحیت، رأی صادر کرده است. خواهان میتواند با استدلال مشخص درباره همین نقصها اقدام کند و رفتن پرونده به دیوان عالی کشور را پیگیری نماید. اگر دیوان نقص مؤثر را احراز کند، رأی را نقض و پرونده را برای رسیدگی قانونی اعاده میکند؛ اما درباره نتیجه نهایی دعوا از پیش نمیتوان اظهارنظر قطعی کرد.
ابتدا باید قابلیت فرجامی رأی و مهلت قانونی بررسی شود. سپس متن رأی با مدارک، صورتجلسات و دفاعیات تطبیق داده شود تا ایراد واقعی استخراج گردد. در این مسیر، رفتن پرونده به دیوان عالی کشور هدف نهایی نیست؛ مهمتر از آن، تنظیم درخواست مستند و جلوگیری از رد شدن به علت نقص شکلی است. دریافت نظر وکیل متخصص، بهخصوص در پروندههای کیفری سنگین یا دعاوی پیچیده، میتواند در تشخیص مسیر صحیح مؤثر باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.