آیا میتوان خانهای را برای تضمین بدهی فرد دیگری در رهن گذاشت؟ بله، رهن گذاشتن منزل به اسم شخص در حقوق ایران، در صورتی امکانپذیر است که مالک رسمی ملک با آگاهی و رضایت کامل، آن را برای تضمین تعهد شخص دیگر در رهن قرار دهد. در این حالت، بدهکار و مالک ملک لزوماً یک نفر نیستند؛ اما سند رسمی رهن باید با حضور و امضای مالک در دفترخانه تنظیم شود.
اگر منظور از این عبارت آن باشد که مالک، خانه خود را برای وام، بدهی یا تعهد فردی مانند همسر، فرزند، شریک یا دوستش تضمین کند، اصل این اقدام قابل تصور است. مالک در چنین وضعی «راهن ثالث» محسوب میشود و در صورت عدم پرداخت بدهی، طلبکار میتواند مطابق مفاد سند و مقررات مربوط، وصول طلب از محل ملک را پیگیری کند.
با این حال، رهن گذاشتن منزل به اسم شخص به معنای انتقال مالکیت خانه به نام بدهکار نیست. شخصی که بدهی او تضمین شده، مالک ملک نمیشود و تنها تعهد مالی او با وثیقه تضمین میگردد. انتقال مالکیت نیازمند قرارداد و سند جداگانه، مانند بیع یا صلح، و ثبت رسمی آن است.
مدارک دقیق ممکن است با توجه به دفترخانه، نوع تسهیلات و وضعیت ثبتی ملک متفاوت باشد، اما معمولاً این موارد بررسی میشود:
اگر ملک مشاع باشد، سهم هر شریک فقط با رعایت حدود مالکیت او قابل وثیقهگذاری است. همچنین وکالتنامه باید اختیار صریح و معتبر برای انجام معامله رهنی داشته باشد؛ وکالت عمومی یا مبهم همیشه برای این کار کافی نیست.
خطر اصلی برای مالک، از دست دادن ملک در صورت پرداخت نشدن بدهی است. حتی اگر مالک شخصاً وام را دریافت نکرده باشد، تعهد او نسبت به وثیقه ممکن است تا زمان تسویه بدهی باقی بماند. بنابراین پیش از امضا باید مبلغ بدهی، مدت، سود و خسارت، شرایط تمدید، حدود مسئولیت و شیوه فک رهن دقیقاً بررسی شود.
در رهن گذاشتن منزل به اسم شخص نباید به وعدههای شفاهی درباره پرداخت بدهی اعتماد کرد. بهتر است در قرارداد جداگانه، مسئولیت کامل بدهکار، حق مراجعه مالک برای دریافت خسارت و تکلیف پرداخت هزینههای فک رهن روشن شود. این قرارداد، جایگزین تعهد طلبکار در برابر سند رهنی نیست، اما میتواند برای اثبات رابطه داخلی و مطالبه خسارت اهمیت داشته باشد.
فرض کنید «مریم» مالک رسمی یک آپارتمان است و فرزندش برای دریافت تسهیلات بانکی به وثیقه نیاز دارد. مریم با حضور در دفترخانه، ملک را بابت بدهی فرزندش در رهن بانک قرار میدهد. در این مثال، رهن گذاشتن منزل به اسم شخص موجب انتقال آپارتمان به نام فرزند نمیشود؛ اما اگر اقساط پرداخت نشود، بانک میتواند طبق سند و تشریفات قانونی، اجرای وثیقه را درخواست کند. نتیجه نهایی به میزان بدهی، مفاد سند، وضعیت پرداختها و اقدامات قانونی انجامشده بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل برای مطالعه پرونده در تهران را ببینید.
مالک باید ابتدا سند رهنی و قرارداد اصلی را بررسی کند و از پرداختهای انجامشده، رسیدها و مکاتبات نگهداری نماید. اگر مبلغ مطالبهشده با قرارداد سازگار نباشد یا تشریفات قانونی رعایت نشده باشد، امکان اعتراض یا طرح دعوا، با توجه به وضعیت پرونده، وجود دارد. اقدام سریع و مشورت با وکیل یا کارشناس اسناد رسمی، پیش از امضا و همچنین پس از دریافت اخطار، اهمیت زیادی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره قضایی رایگان قوه قضاییه را ببینید.
رهن کردن خانه برای بدهی فرد دیگر ممکن است، اما اقدامی پرریسک و متفاوت از انتقال مالکیت است. مالک باید وضعیت سند، مفاد تعهد و ضمانت اجرای عدم پرداخت را دقیق بررسی کند و بدون مطالعه سند رسمی یا اعتماد صرف به روابط خانوادگی، رهن گذاشتن منزل به اسم شخص را نپذیرد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل ملکی قرچک را ببینید.