آیا درج تاریخ و ساعت هنگام نوشتن و امضای یک برگه، اعتبار آن را بیشتر میکند؟ پاسخ کوتاه این است که زمان امضا و دستنوشته معمولاً برای تعیین تقدم و تأخر تعهد و بررسی ادعاهای طرفین اهمیت دارد، اما نبود ساعت دقیق، بهتنهایی سند عادی را بیاعتبار نمیکند. در بیشتر اختلافها، دادگاه به انتساب نوشته، اصالت امضا، مفاد تعهد و سایر قرائن توجه میکند.
در بسیاری از قراردادها و رسیدهای عادی، نوشتن تاریخ برای مشخص شدن زمان ایجاد تعهد بسیار مفید است؛ بااینحال، اعتبار نوشته همیشه وابسته به درج ساعت یا حتی تاریخ نیست. قانون ممکن است برای برخی اعمال حقوقی شرایط شکلی خاصی مقرر کرده باشد و در چنین مواردی، صرف یک دستنوشته کافی نخواهد بود. بنابراین باید میان «اعتبار نوشته»، «قابلیت اثبات ادعا» و «قابلیت استناد در برابر اشخاص ثالث» تفاوت گذاشت.
تاریخ مندرج در سند عادی اصولاً رابطه میان امضاکنندگان را بهتر روشن میکند، اما در برابر اشخاص ثالث ممکن است بهتنهایی کافی نباشد و دادگاه به شواهد دیگری نیز نیاز داشته باشد. ساعت دقیق بیشتر زمانی اهمیت پیدا میکند که چند رویداد در یک روز رخ داده باشد؛ برای نمونه، پرداخت وجه، ارسال اظهارنامه یا امضای دو تعهد متعارض.
اگر امضاکننده، نوشته یا امضا را انکار کند، شخصی که به سند استناد میکند باید ادعای خود را با دلایل قابل بررسی پشتیبانی کند. کارشناسی خط و امضا، مقایسه با نمونههای مسلمالصدور، شهادت، رسیدهای بانکی، پیامها و رفتار بعدی طرفین میتواند مؤثر باشد. صرف شباهت ظاهری خط، بدون بررسی کارشناسی و قرائن تکمیلی، نتیجه قطعی ایجاد نمیکند.
بهتر است تاریخ بهصورت کامل و با ذکر روز، ماه و سال نوشته شود و اگر ترتیب رویدادها اهمیت دارد، ساعت نیز درج گردد. استفاده از عبارتهای مبهم مانند «امروز» یا «بعداً» زمینه اختلاف ایجاد میکند. زمان امضا و دستنوشته باید با سایر اسناد مانند رسید بانکی یا مکاتبات الکترونیکی تناقض نداشته باشد؛ تناقض زمانی میتواند اعتبار ادعا را تضعیف کند، هرچند بهتنهایی همیشه موجب بیاعتباری سند نیست.
همچنین نباید متن را پس از امضا بدون تأیید دوباره تغییر داد. الحاق، خطخوردگی یا اضافه کردن مبلغ و تاریخ، بهتر است با توضیح روشن و امضای مجدد همه طرفها انجام شود. اثر انگشت نیز میتواند قرینه تکمیلی باشد، اما جایگزین بررسی سایر شرایط و انتساب سند نمیشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان حقوقی را ببینید.
فرض کنید علی در برگهای متعهد شده مبلغی را به رضا بپردازد و در آن، زمان امضا و دستنوشته «دهم خرداد» درج شده است. علی بعداً مدعی میشود برگه در پانزدهم خرداد تکمیل و مبلغ آن اضافه شده است. رضا برای اثبات ادعای خود اصل برگه، پیامهای همان روز، رسید پرداخت و نمونه امضای علی را ارائه میکند. در این وضعیت، دادگاه میتواند اصالت خط و امضا، تقدم اسناد و قرائن رفتاری را بررسی کند؛ بنابراین نتیجه، صرفاً از روی تاریخ نوشتهشده قطعی نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی قوه قضاییه را ببینید.
درج تاریخ و در موارد لازم ساعت، ریسک اختلاف درباره زمان ایجاد تعهد را کاهش میدهد، اما ارزش اثباتی دستنوشته به مجموعهای از عوامل وابسته است. متن روشن، امضای قابل انتساب، نگهداری اصل سند و هماهنگی با مدارک دیگر اهمیت بیشتری از نوشتن یک ساعت بهتنهایی دارد. در اختلافهای جدی، پیش از طرح دعوا یا پذیرش مسئولیت، بررسی اصل سند و دلایل موجود توسط وکیل یا کارشناس حقوقی ضروری است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در دیلمان را ببینید.