آیا برای جلوگیری از بازداشت و تعیین اقساط، چه زمانی باید اقدام کرد؟ زمان مناسب طرح دادخواست اعسار از محکوم به پیش از پایان سی روز از تاریخ ابلاغ اجراییه و ترجیحاً در همان روزهای نخست پس از ابلاغ است؛ مشروط بر اینکه محکومعلیه همزمان فهرست کامل اموال و اطلاعات مالی خود را ارائه کند. این بازه، مهلت سلبکننده حق اعسار نیست، اما استفاده از حمایت قانونی در برابر حبس را آسانتر میکند.
پس از ابلاغ اجراییه، محکومعلیه باید برای پرداخت محکومبه یا معرفی مال اقدام کند. اگر در مهلت سیروزه، دادخواست اعسار خود را به دادگاه صالح تقدیم و صورت کامل اموالش را ارائه کند، اصل بر این است که تا زمان رسیدگی، صرفاً به دلیل ناتوانی مالی بازداشت نشود؛ مگر اینکه اعسار او رد شود یا شرایط قانونی دیگری وجود داشته باشد.
پایان این مهلت به معنای از بین رفتن امکان طرح دعوا نیست. بنابراین حتی پس از گذشت سی روز نیز میتوان برای اعسار اقدام کرد، اما خطر درخواست بازداشت از سوی محکومله افزایش مییابد. در این وضعیت، معرفی کفیل یا ارائه وثیقه معتبر میتواند در جلوگیری از بازداشت مؤثر باشد و تصمیم نهایی با مرجع رسیدگیکننده است.
دعوای اعسار از محکومبه به طرفیت محکومله، در دادگاه نخستین رسیدگیکننده به دعوای اصلی یا دادگاه صادرکننده اجراییه، حسب انتخاب محکومعلیه مطرح میشود. ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میگیرد و باید اطلاعات پرونده اجراییه بهدرستی درج شود.
صرف نداشتن پول در حساب بانکی، دلیل قطعی اعسار نیست. دادگاه مجموع داراییها، درآمد، هزینههای متعارف، امکان پرداخت و رفتار مالی شخص را بررسی میکند. پنهانکردن مال یا ارائه اطلاعات ناقص میتواند به رد دعوا و ایجاد مسئولیت قانونی منجر شود.
در برخی پروندهها امکان طرح دعوای اعسار پس از صدور محکومیت و پیش از شروع اقدامات اجرایی وجود دارد، اما برای برخورداری از اثر حمایتی مهلت سیروزه، ملاک اصلی ابلاغ اجراییه است. به همین دلیل، انتظار برای مذاکره طولانی با محکومله یا نزدیکشدن به پایان مهلت، تصمیم مناسبی نیست. همچنین اعسار به معنی حذف بدهی نیست؛ نتیجه آن ممکن است رد دعوا، مهلت پرداخت یا تقسیط محکومبه باشد.
فرض کنید علی بابت یک بدهی قراردادی محکوم شده و اجراییه در دهم خرداد به او ابلاغ میشود. او در پانزدهم خرداد، یعنی پیش از پایان مهلت سیروزه، دادخواست اعسار، فهرست اموال و مشخصات دو شاهد مطلع را ارائه میکند. در این وضعیت، زمان مناسب طرح دادخواست اعسار از محکوم به رعایت شده است؛ بااینحال، نتیجه پرونده به اعتبار اسناد، اظهارات شهود و بررسی توان واقعی مالی او بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی حضوری رایگان را ببینید.
برخی اشخاص تصور میکنند تا زمان فروش اموال یا صدور دستور بازداشت فرصت دارند. این برداشت خطرناک است. تأخیر، ناقصبودن صورت اموال، معرفی شاهدانی که اطلاع مستقیم ندارند و ثبت دادخواست بدون توجه به پرونده اجراییه، از خطاهای رایج است. برای انتخاب زمان مناسب طرح دادخواست اعسار از محکوم به، باید تاریخ ابلاغ اجراییه، وضعیت دارایی و امکان تهیه مدارک همزمان بررسی شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ۲۴ ساعته را ببینید.
بهترین اقدام، ثبت دادخواست در نخستین فرصت پس از ابلاغ اجراییه و حداکثر در مهلت سیروزه همراه با صورت کامل اموال است. گذشت این مهلت حق طرح اعسار را بهطور خودکار از بین نمیبرد، اما میتواند پیامدهای اجرایی و خطر بازداشت را بیشتر کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در منطقه ۱۵ تهران را ببینید.