آیا گمشدن یا برداشتن چک میتواند به تشکیل پرونده کیفری منجر شود؟ پاسخ این است که سرقت و خیانت در امانت چک، بسته به نحوه دسترسی شخص، قصد او و نوع استفاده از چک، عناوین مجرمانه متفاوتی دارند. اگر چک بدون رضایت دارنده برداشته شود، موضوع میتواند سرقت یا در شرایطی جرایم مرتبط با استفاده از سند دیگری باشد؛ اما اگر چک با اعتماد مالک در اختیار شخص قرار گرفته و سپس برخلاف توافق استفاده، منتقل یا نابود شود، احتمال تحقق خیانت در امانت مطرح است.
در سرقت، عنصر اصلی، ربودن مال یا سند متعلق به دیگری بدون رضایت اوست. برای مثال، برداشتن دستهچک از کیف، کشوی محل کار یا خودرو، بدون اجازه صاحب آن، میتواند مبنای ادعای سرقت باشد؛ البته تشخیص نهایی به ارزش و ماهیت موضوع، نحوه ربایش و ادله موجود بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل برای خیانت در امانت را ببینید.
در خیانت در امانت، چک ابتدا به شکل قانونی و با اعتماد مالک در اختیار شخص قرار میگیرد؛ برای نمونه، چک سفیدامضا برای تضمین قرارداد یا چکی برای وصول به دیگری سپرده میشود. اگر امین آن را برخلاف اجازه تکمیل، وصول، منتقل یا مسترد نکند و این رفتار به صاحب چک زیان بزند، عنوان خیانت در امانت قابل بررسی است. ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی، نوشتههایی مانند چک و سفته را نیز در قلمرو این جرم قرار میدهد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان سفته را ببینید.
صرف ادعای مالک کافی نیست و باید رابطه میان طرفین، نحوه تحویل چک و رفتار متهم اثبات شود. مدارک مؤثر معمولاً شامل موارد زیر است:
در چک سفیدامضا، اثبات حدود اختیار دریافتکننده اهمیت ویژه دارد. همچنین امضای صاحب حساب بهتنهایی ثابت نمیکند که دارنده، مجاز به درج هر مبلغ یا هر تاریخی بوده است.
دارنده یا مالک باید پس از اطلاع از فقدان یا سوءاستفاده، اسناد و اطلاعات بانکی را حفظ و موضوع را از مسیر دفاتر خدمات الکترونیک قضایی اعلام کند. مرجع رسیدگی، حسب مورد، دادسرا و ضابطان دادگستری هستند. اگر چک هنوز وصول نشده باشد، مراجعه فوری به بانک و استفاده از سازوکار قانونی جلوگیری از پرداخت، در صورت وجود شرایط آن، اهمیت دارد. ارائه دستور یا ادعای خلاف واقع میتواند برای درخواستکننده مسئولیت ایجاد کند.
در پرونده سرقت و خیانت در امانت چک، شاکی باید دقیقاً توضیح دهد چک چگونه از اختیار او خارج شده، چه توافقی درباره آن وجود داشته و ضرر چگونه ایجاد شده است. طرح همزمان ادعاهای متناقض، مانند سرقت و تحویل اختیاری، بدون توضیح زمانی و منطقی، ممکن است اعتبار شکایت را کاهش دهد.
فرض کنید «الف» یک فقره چک را فقط برای وصول به «ب» میدهد و پیامهای طرفین نیز این موضوع را تأیید میکند. «ب» چک را به مبلغی بیشتر تکمیل کرده و آن را به شخص دیگری منتقل میکند. در این وضعیت، سرقت و خیانت در امانت چک یکسان نیستند؛ چون تحویل اولیه با رضایت انجام شده، ادعای خیانت در امانت درباره تکمیل یا انتقال برخلاف اختیار، از ادعای سرقت مناسبتر است. بااینحال، نتیجه پرونده به متن توافق، اصالت پیامها، نحوه انتقال و احراز ضرر بستگی دارد.
تشخیص عنوان کیفری به «نحوه دستیابی به چک» و «حدود اختیار دریافتکننده» وابسته است. برای تصمیم درست، اصل چک یا تصویر آن، قراردادها و مکاتبات را نگه دارید، از اقدامات شتابزده بانکی یا حقوقی پرهیز کنید و پیش از ثبت شکایت، مسیر اثبات و صلاحیت مرجع را با وکیل یا مشاور حقوقی بررسی نمایید. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل شهرستان دماوند را ببینید.